​LÀM NHÀ MỚI - CÁC NGHI LỄ CẦN BIẾT

LÀM NHÀ MỚI - CÁC NGHI LỄ CẦN BIẾT

Làm nhà là việc lớn trong đời của bất cứ ai. Ngoài việc chọn được hướng tốt đón đại cát, đại lợi, gia chủ còn phải tiến hành rất nhiều nghi lễ. Những nghi lễ này hết sức quan trọng, được đúc kết từ xa xưa, đảm bảo cả 3 yếu tố cơ bản: Thiên-Địa-Nhân (Tam tài).

1. Lễ bình cơ (平基): Gia chủ đem lễ vật cúng trên miếng đất chọn làm nhà, dọn dẹp sạch sẽ khu đất đó. Rồi sau gia chủ mới đi mời thợ đến bàn việc làm nhà.

2. Lễ trúc cơ (築基): bắt đầu đắp nền nhà.

3. Lễ phạt mộc (伐木), còn gọi là lễ khởi công: Sau khi chọn ngày hợp với tuổi gia chủ, người ta làm lễ động thổ (cúng thần đất) để xin được làm nhà trên mảnh đất đó. Trong lễ động thổ ngày xưa phải cúng tam sinh. Ngày nay đơn giản hơn, nhưng phải có con gà, đĩa xôi, hương hoa. Sau khi làm lễ, gia chủ là người cầm cuốc bổ những nhát cuốc đầu tiên, trình với Thổ thần xin được động thổ, tiếp sau đó mới cho thợ đào móng.

4. Lễ định táng (tảng) (定磉) hay còn gọi là lễ in tảng: làm lễ để đổ nền nhà, định nơi đặt cục táng (đá kê chân cột).

5. Lễ tàng giá (藏架), còn gọi là sàn vài (ráp thử các vài cột của căn nhà). Chỗ nào chưa tốt thì sửa chữa lại.

6. Lễ thượng lương (上梁) (gác đòn dông hay lễ cất nóc): Khi xây nhà, người ta làm lễ cất nóc, chữ gọi là Thượng lương. Nóc đối với ngôi nhà quan trọng, vì không có nóc không thành nhà. Khi làm lễ, chủ nhà nhờ người xem ngày, chọn giờ để sau này gặp may mắn, bình an. Đúng ngày giờ đã chọn, người ta bắc đòn chính của nóc nhà lên đỉnh sườn nhà. Một miếng vải đỏ có đề ngày tháng cử lễ và mấy chữ “Khương Thái công tại thử” nghĩa là “Ông Khương Thái công ở đây” được trao vào chiếc đòn chính này. Cũng có nhà thay miếng vải đỏ bằng một lá bùa bát quái để trừ tà ma. Cùng với đó, người ta còn làm lễ mời thầy pháp tới cúng và làm lễ cáo gia tiên. Lễ xong có đốt pháo, tiếng pháo vừa thể hiện sự vui vẻ, vừa đuổi tà ma.

7. Lễ cái ốc (蓋屋) : bắt đầu lợp nhà.

8. Lễ nhập trạch (入宅) (an thổ 安土): lễ này cúng báo để tổ tiên biết, nhà đã làm xong.Gia chủ cần mua bàn thờ gia đình và thiết lập ban thờ gia tiên. Trong số lễ vật đó có gạo rang trộn với nước để rắc vào bốn góc nhà.

9. Lễ động sàng (動床): cúng báo gia tiên để dọn về nhà mới và được kê gia cụ vào nhà.

10. Lễ tân gia (新家) (lễ hoàn thành 完城 hay còn gọi là lễ lạc thành落成, lễ cài sào): gia chủ làm lễ cúng gia tiên rồi gác thước tầm lên hai đầu cột cái của gian chính giữa.

Lễ tân gia thường được tổ chức long trọng. Lễ vật bao gồm: hương hoa, vàng mã, trầu, rượu và mâm cỗ mặn thịnh soạn để cúng Táo Quân, Thổ thần, Gia tiên. Lễ này tổ chức ăn uống mời bà con họ hàng, khách khứa xa gần tới dự. Những người được mời thường đem tiền, câu đối, pháo đến chúc mừng gia chủ.

Tục mừng nhà mới cũng từ lễ này mà ra.

11. Lễ hoàn công (還工) (trả công thợ) : lễ này do thợ tổ chức cúng Tổ Sư Lỗ Ban, để nhận tiền công.

12. Lễ an cư (安居): làm lễ tạ tổ tiên, thổ thần để báo cho biết chủ nhân đã làm ăn yên ổn trong nhà mới.

Những nghi lễ khi làm nhà này được cha ông đúc kết từ xa xưa, hiện nay, nhiều nghi lễ đã được giản lược hoặc thay đổi cho phù hợp với cuộc sống hiện đại. Song, ngẫm lại, những nghi lễ này hết sức chặt chẽ, có mối quan hệ thống nhất hữu cơ với nhau, thể hiện thế giới quan và nhân sinh quan sâu sắc, tinh tế của con người Việt Nam./.