​ĐỒNG CỐT – HIỆN TƯỢNG MÊ TÍN DỊ ĐOAN ĐANG CÓ NHIỀU BIẾN TƯỚNG

ĐỒNG CỐT – HIỆN TƯỢNG MÊ TÍN DỊ ĐOAN ĐANG CÓ NHIỀU BIẾN TƯỚNG

Hiện nay có một bộ phận người dân theo “cái gọi là tín ngưỡng” đồng bóng (đồng cốt), sống và thực hành theo những lời phán truyền của các thần thánh hiển linh thông qua trung gian là những ông đồng, bà cốt. Hiện tượng này đang có nhiều biến tướng tinh vi, phức tạp, ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống xã hội.

“Đồng” có nghĩa đen là “trẻ con”, tâm hồn trong trắng chưa bị vẩn đục. “Cốt” nghĩa đen là “xương”, người cho thần linh mượn xác. Đồng cốt có nghĩa là những người ngồi đồng, được xem như “hợp căn”, có tâm hồn trong trắng như trẻ nhỏ, là trung gian để thần linh mượn xác về ngự và phán truyền. Đồng bóng có nghĩa là bóng (thần linh) mượn hình đồng để tiếp xúc, khuyên dạy người ở trần gian.
Thực chất, đồng cốt, đồng bóng là sự biến thể của hầu đồng, hầu bóng – nghi lễ quan trọng nhất của tín ngưỡng thờ Mẫu. Hầu đồng, hầu bóng gần như việc tĩnh tâm, thiền định, để phần “Thần” nhập xác “Cô”. Đó là sự vận động, điều khiển thần kinh, làm chuyển hướng hoạt động của con người từ trạng thái này sang trạng thái khác, là sự tập trung hệ thần kinh, du người sang thế giới khác, thoát tục, cảm nhận trong não bộ hình ảnh, tiếng nói, cả thế giới sống động của các Thánh Mẫu, các Cô, các Cậu, các vua và cả quần thần… Đó là một trạng thái “yoga tinh thần”, một nét đẹp tâm linh đã được ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Tuy nhiên, những kẻ đồng cốt mua thần, bán thánh không hiểu được ý nghĩa sâu xa này, mà chỉ lợi dụng lòng tin, làm điều bậy bạ, miệng hú, hét, nhảy dựng lên rồi dẫy đành đạch như "đỉa phải vôi" một cách thái quá để hù dọa, để “làm tiền”. Những kẻ làm ông đồng, bà cốt đều là người sống trong trạng thái bất bình thường, ý chí của họ ngày càng trở nên yếu kém, bởi họ luôn nạp mình cho những sức mạnh bên ngoài, làm cho tinh thần ngày càng trở nên lụn bại. Họ trở nên thụ động, không thể tự chủ, luôn bị ám ảnh và mất thăng bằng. Lâu ngày thì họ bị những ảnh hưởng ma quái xâm nhập và mất hẳn sự tự chủ. Họ lạm dụng, mạo xưng các danh hiệu thánh, thần để lừa bịp, bởi những thần linh xuất hiện đa phần là những ác thần, tiểu quỷ (có tâm lượng nhỏ hẹp, địa vị thấp kém trong thế giới quỷ thần) nhưng vì tự ngã to lớn nên thường lạm xưng là thần này, thánh nọ nên những lời phán thông qua đồng cốt nói chung thường khó hiểu, mù mờ, nhăng cuội, rời rạc, gây hoang mang, lo lắng. Những người yếu vía nghe xưng danh hiệu Phật, Bồ tát hay những vị tiên thánh liền khiếp đảm kính tin. Họ không dám phê phán đó là tà hay chính mà một mực quỳ mọp để được phong chức, hoặc nhận phép lành. Họ bị gạt bằng những danh hão trong cõi vô hình, hoặc bằng những bùa tà phép lạ, những huyền hoặc về quá khứ vị lai. Từ đây họ sống bằng ảo vọng mơ huyền, mất hết lý trí thực tại.

Hầu đồng đang ngày càng biến tướng bởi những kẻ "buôn thần, bán thánh"

Hơn nữa, trái với tín ngưỡng thờ Mẫu đích thực có nguồn gốc tinh thần lành mạnh, gắn liền với việc tôn trọng và bảo vệ môi trường thiên nhiên thì các hoạt động thờ cúng khác liên quan đến hầu đồng thường chỉ xoay quanh việc xin xỏ lợi ích vật chất đơn thuần, đều mang màu sắc vụ lợi, chộp giật, mê tín. Những hoạt động đó chỉ làm suy thoái, chứ không hề giúp phát triển đời sống tinh thần. Nơi nào những đồng cô bóng cậu lợi dụng hầu đồng để kiếm chác nổi lên, nơi đó môi trường thiên nhiên bị hủy hoại, trật tự xã hội bị rối loạn. Trong thực tế, những hoạt động này thường xuyên làm phát sinh, hoặc trở thành bình phong dung dưỡng những hành vi vi phạm pháp luật của cư dân địa phương.

Hiện nay, hiện tượng đồng cốt đang có nhiều biến tướng phản cảm. Lễ vật tiến cúng trước đây chỉ là hương, hoa, đăng, trà, quả, thực, nhưng nay có cả quạt điện, nồi cơm điện, phích nước, chăn bông làm đồ phát lộc, làm mất hết nét đẹp tâm linh cao quý của vật phẩm lục cúng. Cùng với đó, suy nghĩ “trần sao âm vậy” ám ảnh nhiều người thích “khoa trương, màu mè” chi đến hàng tram triệu, thậm chí cả tỷ đồng cho một giá hầu mà bản chất chỉ là sự “đút lót thần thánh” không hơn, không kém.

Mặt khác, những “đồng bóng” không phải do “căn số” (gọi là “đồng đua, đồng đú”) đã và đang phát triển khá đông thực chất là những kẻ “mua thần, bán thánh”, lợi dụng tín ngưỡng để trục lợi. Những “đồng đua, đồng đú” này dựng lên những cảnh “biểu diễn” hầu đồng phản cảm, làm mất đi sự trang nghiêm, tôn kính, mất đi nét đẹp trong văn hóa tâm linh. Trang phục hầu đồng của nhiều người rất kỳ quái, dị hợm, có người mặc áo có vạt sau dài đến 3 - 4 m, tay áo thụng tới hàng mét, giống như y phục của các đạo sĩ. Có người thì đội những búi tóc giả độn cao chót vót xoắn hình trôn ốc, hay những chiếc mũ cánh chuồn không ra văn quan, cũng chẳng ra võ tướng, thậm chí, có trường hợp mặc cả áo rằn ri, đi giầy tây, đội mũ tai bèo, đội mũ bảo hiểm... Có thanh đồng còn tự bày ra hầu những giá đồng mà từ xưa không có cụ đồng nào hầu như hầu Thánh Mẫu, hầu Ngọc Hoàng, hầu Chầu Quế Chầu Quỳnh, hầu Đức Chúa công... khiến cung văn không biết bài nào để hát, dẫn đến âm nhạc trong hầu đồng cũng có những biến tướng, nhiều cung văn còn đưa cả âm nhạc múa sạp Tây Bắc, ca khúc “Tiếng chày trên sóc Bom Bo”, “Em đi chùa Hương”, thậm chí cả “Tiến quân ca”, rồi “Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng” vào trong giá đồng... tạo nên sự hỗn tạp đến ngu ngơ, dung tục. Còn về vũ đạo thì ai thích múa sao thì múa, ngang cũng được, múa dọc cũng được, thậm chí có thanh đồng còn lôi kéo cả người dự hầu nhảy điên loạn, làm mất hết sự trang nghiêm, tôn kính... rồi tranh cướp lộc hỗn loạn tạo ra những hình ảnh phản cảm.

Các giá chầu hỗn tạp của những "đồng đua, đồng đú" đang ngày càng nhiều

Đáng lo ngại hơn là những “đồng đua, đồng đú” này đang lợi dụng tín ngưỡng để trục lợi. Nhiều thanh đồng có lời truyền phán mang nặng tính dọa nạt trần tục, mang nội dung trục lợi gây tâm lý lo sợ, hoang mang, ảnh hưởng đến sức khỏe, làm đảo lộn cuộc sống sinh hoạt, gây mất đoàn kết trong gia đình, xã hội. Nhiều ông đồng, bà cốt lợi dụng sự thiếu hiểu biết, cũng như những quan niệm lệch lạc của con nhang đệ tử, yêu cầu con nhang, đệ tử bỏ ra một khoản tiền lớn chi cho việc tổ chức hầu đồng, rải thật nhiều tiền để được nhận lộc may, khiến họ tán gia bại sản... Một số thanh đồng muốn phô trương sự giàu sang, mà mỗi vấn hầu lên đến hàng tỷ, vàng mã đốt quá nhiều, vô cùng lãng phí./.