MẪU ĐỆ NHẤT THƯỢNG THIÊN
MẪU ĐỆ NHẤT THƯỢNG THIÊN
Mẫu Đệ Nhất Thượng Thiên chính là Mẫu Liễu Hạnh. Bà vốn là con vua Ngọc Hoàng có tên là Đệ Nhị Quỳnh Hoa công chúa với 3 lần giáng sinh xuống cõi trần. Mẫu Đệ Nhất Thượng Thiên là “Thần chủ”, đứng đầu của Đạo Mẫu, cai quản miền trời, có quyền năng tạo ra mây, mưa, sấm, chớp và có liên quan tới văn hóa nông nghiệp lúa nước của dân tộc ta. Trong Tam tòa Thánh Mẫu, Mẫu Đệ Nhất ở vị trí chính giữa, mặc áo màu đỏ.
Sự tích về MẪU đựợc ghi chép qua các sách Tiên từ phả ký, Cát thiên tam thế thực lục, Sùng sơn đại chiến, Tây Hồ hiển tích, Vân Cát thần nữ… làm cho thân thế và sự oai linh của Mẫu càng thêm lung linh kỳ ảo.
1. Các lần giáng sinh của Thánh Mẫu
* Lần giáng sinh thứ nhất
Vào đầu thời nhà Hậu Lê, Bà giáng vào nhà họ Phạm ở Quảng Nạp, Vỉ Nhuế, Ý Yên, Nam Định. Bà có tên Phạm Tiên Nga.
Sau khi cha mẹ mất, lo mồ yên mả đẹp, Phạm Tiên Nga bắt đầu chu du khắp nơi làm việc thiện. Bà chiêu dân phiêu tán, lập ra làng xã, dạy dân trồng dâu, nuôi tằm, dệt vải; ủng hộ tiền của và công sức giúp dân đắp đê ngăn nước Đại Hà từ bên kia phía núi Tiên Sơn (nay là núi Gôi) đến Tịch Nhi (nay chính là đường đê Ba Sát, nối Quốc lộ 10 chạy dọc xã đến ngã ba Vọng, cũng chính là con đường nối di tích Phủ Dầy với Phủ Quảng Cung). Cùng với việc đắp đê, bà còn cho làm 15 cây cầu đá, khơi ngòi dẫn nước tưới tiêu, khai khẩn đất ven sông, giúp tiền bạc cho người nghèo, chữa bệnh cho người ốm, sửa đền chùa, cấp lương bổng cho các vị hương sư, khuyên họ cố sức dạy dỗ con em nhà nghèo được học hành.
Năm 1473 (thời Hồng Đức), Bà hoá thần về trời, vừa tròn 40 tuổi.
* Lần giáng sinh thứ hai
Năm 1557 (thời Lê Thiên Hựu), vì thương nhớ cha mẹ và quê hương ở cõi trần, Bà lại giáng sinh lần thứ hai làm con ông Lê Thái Công và bà Trần Thị Phúc tại thôn An Hải, xã Vân Cát, huyện Thiên Bản, hạt Sơn Nam Hạ (nay là Kim Thái, Vụ Bản, Nam Định, cách quê cũ Vị Nhuế chừng 7 km). Lần này, Bà tên là Lê Giáng Tiên, kết duyên với ông Trần Đào Lang, sinh được một người con trai, tên là Nhân, một con gái tên là Hoà.
Bà mất ngày 3 tháng 3 năm 1577 (thời Lê Gia Thái thứ 5), Bà về trời đúng hạn định theo lệnh của Ngọc Hoàng. Năm ấy, Bà mới 21 tuổi.
* Lần giáng sinh thứ ba
Năm 1650 (thời Lê Khánh Đức thứ 2), Bà hạ trần để tái hợp cùng Mai Sinh là hậu kiếp của Trần Đào Lang tại Nga Sơn, Thanh Hóa, sinh được một con trai tên là Cổn. Năm 1668, ngày 23 tháng Chạp, Bà mất khi vừa tròn 18 tuổi.
2. Các thánh tích của Mẫu Liễu Hạnh
Mẫu Liễu Hạnh đã để lại nhiều thánh tích trên dương gian, trong đó phổ biến là Thánh tích về trận chiến Đèo Ngang, Thánh tích về gặp gỡ Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan, Thánh tích về sự giúp đỡ vua Quang Trung, Thánh tích về việc Mẫu Liễu Hạnh quy y nhà Phật.
3. Các đền, phủ thờ cúng
Nguy nga nhất là quần thể Phủ Dày với các đền phủ chính là: Phủ Công Đồng, Phủ chính Tiên Hương, Phủ Vân Cát, Phủ Bóng, Phủ Giáp Ba, Phủ Tổ, Đền Khởi Thánh và Lăng Mẫu.... Quần thể này liên quan đến lần giáng sinh thứ hai Mẫu.
Bên cạnh đó, còn có Phủ Đại La Tiên Từ được lập trên nền nhà cũ ở xã La Ngạn, huyện Đại An, phủ Nghĩa Hưng, Nam Định; Phủ Quảng Cung được lập tại quê mẹ của Bà là xã Vỉ Nhuế để tưởng nhớ công lao của Bà (liên quan đến lần giáng sinh thứ nhất); Đền Đồi Ngang thờ con trai của Mẫu (có tên thật là Thanh Cổn), Đền mẫu Sòng Sơn, Phủ Tây Mỗ ở Thanh Hóa (liên quan đến lần giáng sinh thứ ba); Đền Mẫu Đồng Đăng và Phủ Tây Hồ liên quan đến thánh tích gặp Trạng Bùng; Đền Dâu, đền Quán Cháo liên quan đến thánh tích giúp vua Quang Trung.
4. Ngày lễ chính: Ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch hàng năm./.
