Nên Chọn Gỗ Gì Để Làm Ban Thờ Gia Tiên Bền Đẹp Theo Thời Gian
Trong tâm thức của người Việt mình, ngôi nhà dù to hay nhỏ, dù vách đất lợp tranh hay tường xây ngói đỏ, thì gian chính giữa bao giờ cũng là nơi trang trọng nhất dành để lập ban thờ gia tiên. Mùi hương trầm ngày rằm, mùng một quyện trong không gian tĩnh lặng, ánh nến leo lét rọi lên những nét chạm trổ trên ban thờ mộc mạc chính là sợi dây vô hình níu giữ con cháu với cội nguồn.
Chuyện sắm sửa đồ hương hỏa chưa bao giờ là việc qua quýt. Người xưa dặn dặn: "Thứ nhất tu tại gia, thứ nhì tu chợ, thứ ba tu chùa". Đạo hiếu bắt đầu từ chính nếp nhà, từ việc chăm chút cho nơi ngự của ông bà tiên tổ. Bởi thế, việc chọn lấy một tảng gỗ lành lặn, thơm tho để nhờ người thợ mộc đóng chiếc ban thờ luôn là việc trọng đại.
Dưới đây là những thức gỗ quen thuộc, gắn liền với văn hóa mộc truyền thống mà ông cha ta từ ngàn xưa vẫn hằng tin dùng để làm đồ thờ tự.
Gỗ Mít Vàng Ươm Tình Tự Quê Nhà
Nhắc đến đồ thờ của người Việt, thức gỗ đầu tiên nảy lên trong đầu hẳn phải là gỗ mít. Ngày xưa, quanh nhà nào ở nông thôn cũng trồng vài cây mít. Cây mít lành tính, rễ bám sâu vào đất cằn cỗi vẫn vươn lên xanh tốt, quả mọc trĩu trịt từ gốc đến ngọn. Người xưa chọn gỗ mít làm ban thờ mang ý nghĩa cầu mong sự sinh sôi nảy nở, con cháu đề huề, đời đời no ấm. Đặc tính của gỗ mít là thớ dẻo, rất "ăn đục", ít khi bị nứt nẻ hay cong vênh dù thời tiết có hanh khô hay nồm ẩm. Gỗ mít mới xẻ có màu vàng ươm như màu lúa chín, để mộc dăm ba năm sẽ ngả dần sang màu sẫm đỏ rất ấm cúng. Gỗ lại có mùi thơm nhè nhẹ tựa mùi trầm hương, để trong gian thờ lại càng thêm thanh tịnh, thiêng liêng.
Gỗ Gụ Thâm Nghiêm Vẻ Đẹp Hoài Cổ
Nếu gia đình nào chuộng lối kiến trúc xưa, thích cái vẻ đẹp tĩnh mịch và sâu lắng, thì gỗ gụ (gụ ta) là lựa chọn hàng đầu. Ở các vùng quê Bắc Bộ, một bộ "sập gụ, tủ chè" và án gian bằng gỗ gụ luôn là niềm tự hào của những bậc gia trưởng. Chất gỗ gụ đanh, cứng cáp và nặng trịch. Cái hay nhất của gỗ gụ là sự "xuống màu" qua thời gian. Lâu ngày, lớp mộc tự nhiên ngả sang màu nâu đen sừng sững, bóng nhẵn lên như sừng mà chẳng cần sơn phết cầu kỳ. Chiếc ban thờ bằng gỗ gụ được chùi bằng chổi lông gà ngày này qua tháng khác, càng dùng lâu càng ánh lên vẻ đẹp trầm mặc, uy nghi, thấu trọn lòng thành kính của bậc con cháu.
Gỗ Dổi Thanh Tao, Nhẹ Nhàng Mà Bền Bỉ
Không bề thế như gỗ hương, không trầm mặc như gỗ gụ, gỗ dổi lại mang một vẻ đẹp thanh tao rất riêng. Thớ gỗ dổi có màu vàng nhạt, vân gỗ xoăn tự nhiên, chất gỗ lại nhẹ, ít bề co ngót nên cực kỳ hợp để đóng các loại hoành phi, câu đối, cửa võng treo rủ trên cao hoặc làm ban thờ treo tường. Điểm quý giá nhất của gỗ dổi chính là lượng tinh dầu tự nhiên nằm sâu trong từng thớ gỗ. Thứ tinh dầu này có mùi hăng hăng dịu nhẹ, vừa giúp không gian thờ tự thêm phần thanh tịnh, lại vừa là "phương thuốc" tự nhiên khắc chế hoàn toàn loài mối mọt. Đóng ban thờ gỗ dổi là chọn lấy sự bình an, nhẹ nhàng cho gia đạo.
Gỗ Hương Uy Cầm Lối Thờ Quyền Quý
Ngày xưa, chỉ những nếp nhà phú hộ, quan lại hay những công trình nhà thờ họ lớn mới dám dùng đến gỗ hương. Gọi là gỗ hương bởi bản thân nó tỏa ra một mùi thơm nhè nhẹ, phảng phất hương vị của tự nhiên, sương gió. Chất mộc của gỗ hương thì miễn chê nặng, chắc, và có sức chống chọi dẻo dai với thời gian. Mâm cỗ cúng có nặng đến mấy, thời tiết có ẩm ương ra sao, chiếc sập thờ gỗ hương vẫn vững vàng không chút xê dịch. Điểm xuyết trên nền gỗ đỏ nâu trầm ấm là những đường vân bện vào nhau như mây bay sóng lượn. Màu đỏ của gỗ hương trong phong thủy tượng trưng cho điềm lành, sự vượng phát, thế nên gia chủ nào đóng ban thờ gỗ hương cũng mong mỏi một đời hồng phát, tài lộc hanh thông.
Chút Lời Khuyên Gửi Gắm Từ Người Thợ Mộc Cũ
Chọn được gỗ quý đã khó, nhưng làm ra được chiếc ban thờ đúng lề lối còn khó hơn. Trong nghề mộc tâm linh, thợ mộc chúng tôi luôn truyền tai nhau những điều kiêng kỵ tuyệt đối. Không dùng gỗ tạp, gỗ cũ đồ thờ phải là gỗ mới 100%, nguyên khối, nguyên tấm. Lấy gỗ dác, gỗ pha tạp hay tận dụng ván gỗ cũ để đóng ban thờ là điều đại kỵ, mang tội bất kính với tổ tiên. Gỗ tạp dễ bề mối mọt, để bát nhang không vững, rước họa vào nhà.
Trọng cái "Mộng", cái "Mạng" đồ thờ xưa nay quý ở cái mộng mộc (khớp nối bằng gỗ) chứ không chuộng đóng đinh sắt. Người thợ xẻ mộng phải khít rịt, ráp vào nhau kín bưng thì ban thờ mới vững chãi, dùng cả trăm năm không suy suyển.
Thổi hồn vào từng nhát đục nét đục trên ban thờ không đơn thuần là hoa văn trang trí. Từng cánh hoa mai, từng con chim điểu hay dáng rồng cuộn đều phải toát lên được sự mềm mại, uy dũng, thể hiện cái "tâm" tĩnh lặng của người thợ đục.
Ban thờ không phải là món đồ nội thất nay mua mai bỏ. Đó là gốc rễ, là cội nguồn, là nơi để những chiều ba mươi Tết cả gia đình quây quần thắp nén nhang thơm .
Tại Đồ Thờ Hải Mạnh, chúng tôi vẫn giữ nguyên cái nếp làm mộc truyền thống ấy. Từ việc chọn lựa từng sến mít mọng màu vàng ươm, từng phôi gụ đanh chắc, cho đến việc tỉ mẩn đục chạm, ráp mộng, đánh véc-ni thủ công... Tất cả đều được thực hiện với cái tâm của những người thợ trân quý giá trị văn hóa cha ông. Chúng tôi không chỉ làm ra một sản phẩm bằng gỗ, mà chúng tôi mong muốn cùng quý gia chủ gìn giữ một nếp nhà, một không gian thờ tự ấm cúng và trường tồn cùng thời gian.
