Các cơ sở thờ tự của người Việt

Do đặc trưng các tín ngưỡng, tôn giáo giao thoa với nhau rất sâu sắc nên người Việt có rất nhiều các cơ sở thờ tự với nhiều tên gọi khác nhau mà để phân biệt được, không phải ai cũng biết. Tuy mọi sự phân biệt so sánh đều chỉ là tương đối, Đồ thờ Hải Mạnh (dothogiadinh.vn) xin chia sẻ một số thông tin xung quanh vấn đề này.

1.ĐÌNH

Đình làng Đình Bảng, Từ Sơn, Bắc Ninh

Đình là trung tâm sinh hoạt văn hóa gắn bó với một cộng đồng cư dân và mang đặc trưng của nền văn minh lúa nước Việt Nam, là nơi hội họp, bàn việc của dân làng.
Về tâm linh, đình là nơi thờ Thành hoàng của các làng - là người có công với dân, với nước, hoặc người lập làng, dựng ấp hay sáng lập nên một nghề (ông tổ của nghề)... được vua sắc phong.
2.ĐỀN

Đền là công trình kiến trúc được xây dựng để thờ cúng một vị thánh hoặc những nhân vật lịch sử được tôn sùng như thần thánh.

Đền Trần ở Nam Định thờ Đức Thánh Trần Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn

3.CHÙA

Chùa là nơi thờ Phật, nơi tập trung sinh hoạt, tu hành và thuyết giảng đạo Phật của các nhà sư, tăng, ni. Ở một số nơi, chùa cũng là nơi cất giữ xá lị và chôn cất các vị đại sư.

Chùa Ba Vàng, Quảng Ninh

Mọi người kể cả tín đồ, Phật tử hay người không theo đạo đều có thể đến thăm viếng, nghe giảng kinh hay thực hành các nghi lễ Phật giáo.
4.PHỦ
Phủ là đặc trưng của tín ngưỡng thờ Mẫu - tín ngưỡng bản địa của người Việt, là nơi thờ tự Thánh Mẫu khá sầm uất, mang tính chất trung tâm của cả một vùng lớn, vượt ra ngoài phạm vi địa phương, thu hút tín đồ khắp nơi đến (tương tự như chốn Tổ của sơn môn đạo Phật).

Lễ hội Phủ Giầy, Nam Định

5.MIẾU

Miếu là một dạng kiến trúc thờ tự trong tín ngưỡng dân gian có quy mô nhỏ hơn đền. Theo cách gọi của người miền Nam, miếu nhỏ còn được gọi là miễu.
Miếu thường được xây những nơi yên tĩnh, tách biệt với đời sống dân sinh (như trên gò cao, nơi sườn núi, bờ sông hoặc đầu làng, cuối làng...), để quỷ thần có thể an vị.
Đối tượng được thờ ở miếu rất đa dạng, thể hiện ở tên gọi của miếu thường phiếm chỉ và tượng trưng, (ví dụ: miếu Sơn thần thờ thần núi; miếu Hà Bá (Thủy thần) thờ thần nước; miếu Hậu thổ (Thổ thần) thờ thần đất; hoặc miếu Cô, miếu Cậu,...
6.NGHÈ

Là một hình thức của miếu, thờ thần thánh. Đây là kiến trúc thường có mối quan hệ chặt chẽ với một di tích trung tâm nào đó. Nghè có khi thờ thành hoàng làng ở làng nhỏ, được tách ra từ làng gốc như Nghè Hải Triều (Cẩm Giàng – Hải Dương).
Nghè cũng có thể là một ngôi đền nhỏ của một thần trong xã nhằm thích ứng với dân sở tại để tiện việc sinh hoạt tâm linh khi ngôi đền chính khó đáp ứng được nhu cầu thờ cúng thường nhật, như Nghè ở Trường Yên là một kiến trúc phụ của đền vua Đinh.
7.ĐIỆN

Điện là một hình thức của Đền, nhưng quy mô nhỏ hơn đền và phủ, lớn hơn so với miếu. Điện có thể của cộng đồng hoặc tư nhân, để thờ Phật, thờ Mẫu, thờ Thánh trong tín ngưỡng Tam tứ phủ hay các vị thần nổi tiếng khác.
8.QUÁN

Quán là một dạng đền gắn với Đạo giáo, với việc thờ cúng các thần linh cơ bản theo Trung Hoa. Đó là Tam thanh (Nguyên Thủy Thiên Tôn, Linh Bảo Đạo Quân, Thái Thượng Lão Quân), Ngũ Nhạc mà nổi lên với Đông Phương Sóc và Tây Vương Mẫu, rồi Thánh Phụ, Thánh Mẫu, Cửu Diệu Tinh Quân (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, Mặt Trời, Mặt Trăng, Hồ phủ, Kế đô) đồng thời trên chính điện cũng có cả tượng của Hoàng Quân giáo chủ (Ngọc Hoàng).

Bích Câu đạo quán ở Hà Nội

9.AM

Với người Việt, am là nơi thờ Phật (Hương Hải am tức Chùa Thầy, Thọ Am tức Chùa Đậu…), cũng có khi am là ngôi miếu nhỏ thờ thần linh của xóm làng. Miếu thờ thần linh ở các làng hoặc miếu cô hồn ở bãi tha ma cũng gọi là am./.