Phân biệt thế nào là sơn son thếp vàng thật và sơn công nghiệp vẽ nhũ?

Cũng là một bộ đồ thờ màu vàng, nhưng có bộ làm bằng vàng quỳ thật, có bộ chỉ phủ màu nhũ vàng. Nhìn qua có thể rất giống nhau, nhưng giá trị và cách hoàn thiện lại hoàn toàn khác.

Đây cũng là điều nhiều gia chủ quan tâm khi tìm mua đồ thờ sơn son thếp vàng. Đặc biệt với những bộ đồ thờ dùng cho nhà thờ họ, từ đường hay không gian thờ lớn, nếu không tìm hiểu kỹ thì rất khó biết mình đang lựa chọn thếp vàng thật hay sơn nhũ tạo màu vàng. 

Vậy có cách nào để phân biệt?

Sơn son thếp vàng thật khác gì sơn nhũ?

Trước hết phải hiểu đơn giản

Sơn son thếp vàng là kỹ thuật hoàn thiện truyền thống, trong đó vàng quỳ được dát lên bề mặt đã được xử lý và chuẩn bị nền phù hợp. Còn sơn công nghiệp vẽ nhũ sử dụng sơn hoặc vật liệu nhũ có màu vàng để tạo hiệu ứng ánh kim trên bề mặt.

Hai phương pháp có thể đều cho ra một sản phẩm có màu vàng bắt mắt, nhưng vật liệu và quy trình hoàn toàn khác nhau.

Với thếp vàng, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn xử lý bề mặt trước khi đưa vàng lên. Vàng quỳ rất mỏng nên thao tác cũng đòi hỏi sự cẩn thận và kinh nghiệm.

Còn với sơn nhũ, màu vàng được tạo trực tiếp từ lớp sơn. Thời gian thi công thường nhanh hơn và chi phí cũng dễ kiểm soát hơn.

 Nhìn vào đâu để nhận biết?

Đây mới là phần đáng quan tâm nhất.

 1. Quan sát màu vàng ở khoảng cách gần

Vàng quỳ thật thường cho cảm giác màu ấm và có chiều sâu, đặc biệt khi ánh sáng thay đổi theo góc nhìn.

Trong khi đó, sơn nhũ thường tạo hiệu ứng ánh kim rõ hơn và màu có xu hướng đồng đều trên toàn bộ bề mặt.

Tuy nhiên, không nên chỉ nhìn màu vàng để kết luận .

Công nghệ sơn hiện nay rất đa dạng. Một số loại nhũ được pha và hoàn thiện khá đẹp, nhìn bằng mắt thường ở khoảng cách xa có thể rất khó phân biệt với vàng thếp. 

2. Nhìn kỹ những chi tiết chạm nổi

Hãy thử quan sát những vị trí như đầu rồng, hoa lá, mây, chữ, đường viền hoặc các góc nhỏ của đồ thờ.

Ở những chi tiết chạm sâu và nhỏ, lớp hoàn thiện sẽ thể hiện khá rõ tay nghề của người làm.

Với sản phẩm được thếp vàng thủ công, người thợ phải xử lý vàng theo từng khu vực, từng chi tiết. Vì vậy, khi nhìn gần dưới ánh sáng phù hợp, bề mặt có thể cho cảm giác tự nhiên hơn.

Với sản phẩm dùng sơn nhũ, lớp màu thường được tạo thành từ sơn phủ lên bề mặt nên hiệu ứng màu ở các chi tiết thường đồng đều hơn.

Nhưng một lần nữa, đây chỉ là dấu hiệu để tham khảo chứ không phải phép thử tuyệt đối.

 3. Đừng nghĩ càng bóng càng là vàng thật

Đây là một nhầm lẫn khá phổ biến, hiều người thấy một bộ đồ thờ vàng óng, bóng và bắt sáng mạnh thì cho rằng đó chắc chắn là vàng thật.

Thực tế không đơn giản như vậy.

Độ bóng còn phụ thuộc vào loại sơn, lớp phủ hoàn thiện, cách xử lý bề mặt và cả điều kiện ánh sáng. Một sản phẩm sơn nhũ chất lượng tốt vẫn có thể rất bắt mắt. Ngược lại, vàng quỳ thật cũng không phải lúc nào nhìn cũng bóng loáng.

Vì thế, độ bóng không phải căn cứ đủ để xác định. Cách chắc chắn hơn hỏi thẳng về vật liệu và quy trình, nếu đang mua một sản phẩm có giá trị cao, cách an toàn nhất không phải là tìm một “mẹo nhìn bằng mắt” mà làhỏi rõ cơ sở sản xuất.

Bạn có thể hỏi:

Sản phẩm có sử dụng vàng quỳ thật không?
Vàng được thếp thủ công hay dùng sơn nhũ?
Vàng được sử dụng ở những chi tiết nào?
Phần nền trước khi thếp được xử lý ra sao?
Có thể xem hình ảnh hoặc video công đoạn thếp vàng không?
Giá sản phẩm đã bao gồm công đoạn sơn son thếp vàng hay chưa?

Một cơ sở làm nghề rõ ràng thường sẽ giải thích được sản phẩm được làm bằng vật liệu gì và hoàn thiện qua những công đoạn nào.

Đây cũng là cách giúp gia chủ tránh việc chỉ nhìn thấy màu vàng rồi mặc định đó là thếp vàng thật.

Vì sao đồ thờ thếp vàng thật thường có giá cao hơn?

Không chỉ vì có thêm vật liệu vàng.

Đằng sau một sản phẩm sơn son thếp vàng là cả một chuỗi công đoạn: từ phần mộc, xử lý bề mặt, sơn, làm nền cho đến thếp và hoàn thiện.

Mỗi bước đều ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng.

Đặc biệt với những sản phẩm có nhiều hoa văn chạm khắc, người thợ phải làm kỹ ở từng chi tiết. Một đường nét chạm đẹp nhưng phần hoàn thiện không kỹ thì tổng thể sản phẩm cũng khó đạt được độ sắc nét mong muốn.

Vì vậy, khi so sánh hai sản phẩm, không nên chỉ nhìn vào lớp màu vàng bên ngoài rồi so giá.

Hãy xem cả chất lượng gỗ, phần mộc, độ sâu của đường chạm, kỹ thuật sơn và phương pháp tạo màu vàng.

 Có phải cứ sơn nhũ là sản phẩm không tốt?

Không.

Đây cũng là điều cần nói rõ.

Sơn nhũ và sơn son thếp vàng là hai phương pháp hoàn thiện khác nhau, chứ không thể chỉ dựa vào phương pháp để kết luận sản phẩm tốt hay xấu.

Sơn nhũ có ưu điểm về chi phí, thời gian thi công và khả năng tạo màu đồng đều.

Trong khi đó, sơn son thếp vàng phù hợp với những gia chủ muốn sử dụng kỹ thuật hoàn thiện truyền thống và đầu tư nhiều hơn cho giá trị thủ công của sản phẩm.

Quan trọng nhất vẫn là người mua phải biết chính xác sản phẩm mình lựa chọn được làm theo phương pháp nào.

 Một câu hỏi nhỏ nhưng rất đáng để hỏi

Khi đi mua đồ thờ, nếu thấy một sản phẩm vàng óng đẹp mắt, thay vì chỉ hỏi: “Bộ này bao nhiêu tiền?” hãy hỏi thêm:

“Phần vàng này là vàng quỳ thật hay sơn nhũ?”

Chỉ một câu hỏi đơn giản nhưng sẽ giúp gia chủ hiểu rõ hơn rất nhiều về sản phẩm. Bởi với đồ thờ truyền thống, điều đáng quan tâm không chỉ là nhìn có đẹp hay không, mà còn là sản phẩm được làm bằng gì, làm như thế nào và người thợ đã hoàn thiện nó ra sao.

Đó mới là cách nhìn một món đồ thờ từ bên trong nghề, thay vì chỉ nhìn vào màu vàng bên ngoài.