Qúa trình hoàn thiện một chiếc ngai thờ sơn son thếp vàng hoàn mỹ từ mộc đến sơn

Một chiếc ngai thờ sơn son thếp vàng khi được rước lên ngự tại vị trí trang trọng nhất của từ đường hay bàn thờ gia tiên không chỉ là một vật phẩm tâm linh, mà còn là một tác phẩm nghệ thuật. Để đạt được vẻ đẹp hoàn mỹ, độ bền hàng trăm năm và sự uy nghi vốn có, chiếc ngai phải trải qua một quá trìnhchế tác vô cùng khắt khe, đòi hỏi sự kiên nhẫn của những người thợ mộc.

Dưới đây là chi tiết quá trìn từ những khối gỗ thô ráp đến khi khoác lên mình lớp áo vàng son lộng lẫy.

   Khâu chọn gỗ và pha mộc nền tảng của sự trường tồn
Mọi tác phẩm đồ thờ xuất sắc đều bắt đầu từ việc chọn lọc nguyên liệu chuẩn xác.

Chất liệu gỗ gỗ mít hoặc gỗ dổi thường là lựa chọn ưu tiên hàng đầu nhờ đặc tính mềm, dẻo, ít cong vênh, chịu được thời tiết khắc nghiệt và đặc biệt là độ bám sơn cực tốt. Gỗ phải được tuyển chọn kỹ, loại bỏ hoàn toàn phần dác để chống mối mọt.

Kỹ thuật ráp mộng một chiếc ngai thờ chuẩn kỹ thuật truyền thống phải được liên kết hoàn toàn bằng hệ thống mộng én, mộng mẹo vô cùng khăng khít. Khung bệ, tay ngai và lưng ngai được sàm mộng chắc chắn để đảm bảo kết cấu vững chãi qua nhiều thế hệ mà không cần lạm dụng đinh sắt.

    Kỹ thuật đục chạm thổi hồn vào khối gỗ 
Đây là công đoạn thể hiện rõ nhất cái "tầm" của người thợ. Đục tay kênh bong những họa tiết kinh điển như "Song Long chầu nguyệt", rồng hóa mai hay đầu rồng ở hai tay ngai không thể sắc nét nếu thiếu đi những nhát đục thủ công. Sự tỉ mỉ anh em thợ phải miệt mài tạo ra những tầng lớp họa tiết có độ nông sâu rõ rệt, vảy rồng phải sắc, râu rồng phải có độ bay. Từng chi tiết nhỏ nhất trên lưng ngai đều được đục chạm với sự tập trung cao độ, đảm bảo tính cân xứng và sự uy nghiêm của vật phẩm.

   Làm nguội (Chà nhám) chút lơ là cũng làm hỏng nét
Khâu làm nguội quyết định rất lớn đến độ nhẵn mịn của lớp sơn sau này. Người thợ phải dùng các loại giấy ráp với độ mịn tăng dần để đánh bóng bề mặt gỗ. Điểm khó nhất của khâu này là phải luồn lách vào từng kẽ nhỏ của các họa tiết đục kênh bong để làm sạch dăm gỗ, nhưng tuyệt đối không được làm mòn hay mất đi độ sắc sảo của các nét đục mà anh em thợ mộc đã dày công tạo ra. 

   Quy trình Sơn Son Thếp Vàng đỉnh cao nghệ thuật truyền thống
Đây là giai đoạn phức tạp và tốn nhiều thời gian nhất, quyết định chiếc ngai thờ có giữ được lớp vàng son qua hàng trăm năm hay không. Bó hom và đánh giấy ráp gỗ sau khi làm nguội sẽ được quét một lớp mộc nhĩ (nhựa cây sơn ta pha trộn). Tiếp theo là công đoạn "bó hom" (dùng sơn ta trộn với bột đá hoặc đất phù sa non) để lấp kín các vết nứt, ghim gỗ. Sau khi lớp hom khô, người thợ phải mài nhẵn bằng nước nhiều lần.

Sơn lót và Sơn son ngai thờ sẽ được sơn nhiều lớp lót, mỗi lớp đều phải chờ khô hoàn toàn và mài thật mịn trước khi sơn lớp tiếp theo. Cuối cùng là lớp sơn son hoặc sơn đen tùy theo yêu cầu, tạo ra bề mặt căng bóng, soi bóng được như gương.

Thếp vàng khi lớp sơn bề mặt đạt độ "cầm kim" (vừa độ dính), người thợ sẽ cẩn thận dán từng lá vàng (vàng 24K hoặc vàng quỳ) lên các họa tiết điểm nhãn như đầu rồng, mặt nguyệt. Công đoạn này đòi hỏi không gian làm việc phải kín gió tuyệt đối. Sau khi dán, thợ sẽ dùng chổi lông thỏ dậm vàng thật nhẹ nhàng để vàng bám chặt vào lớp sơn, tạo nên sắc vàng óng ả, quyền quý.

Sự hoàn mỹ đến từ cái tâm
Đằng sau một chiếc ngai thờ sơn son thếp vàng uy nghi là hàng chục ngày đêm miệt mài, là mồ hôi và sự tỉ mỉ ở từng khâu nhỏ nhất. Nó không chỉ là sự kết hợp giữa kỹ thuật mộc chuẩn chỉ và nghệ thuật sơn thếp tinh hoa, mà còn là cái tâm, lòng thành kính của người thợ gửi gắm vào chốn tâm linh của mỗi dòng họ.