Quá trình lên khung mộng cho một chiếc khám thờ bền chắc

Khám thờ là vật phẩm tâm linh quan trọng, thường được đặt ở vị trí cao nhất và trang trọng nhất trên bàn thờ gia tiên. Khác với đồ nội thất thông thường, đồ thờ cúng đòi hỏi độ bền bỉ tính bằng nhiều thập kỷ, thậm chí truyền từ đời này sang đời khác. Việc hỏng hóc, nứt nẻ hay xô lệch trong quá trình thờ cúng là điều rất kiêng kỵ.

Để một chiếc khám thờ đứng vững trước thời gian và khí hậu khắc nghiệt, bí quyết sống còn của người thợ mộc không nằm ở đinh vít hay keo công nghiệp, mà nằm ở hệ thống khung mộng được tính toán và ghép nối thủ công chuẩn xác.

Dưới đây là chi tiết từng công đoạn trong quá trình lên khung mộng cho một chiếc khám thờ đang được thực hiện thực tế tại xưởng.

  Tại sao làm đồ thờ bắt buộc phải dùng mộng gỗ truyền thống?

Thời tiết miền Bắc có đặc trưng là mùa hè nóng ẩm, mùa đông lại hanh khô. Gỗ tự nhiên, dù đã qua xử lý, vẫn luôn có sự co ngót và giãn nở nhất định theo thời tiết.

Nếu thợ mộc làm ẩu, lạm dụng súng bắn đinh hay keo dán để ép các khớp nối vào nhau, hậu quả sẽ thấy rõ chỉ sau một vài mùa hanh khô. Khi gỗ co lại, lực kéo sẽ xé toác thớ gỗ ngay tại vị trí bắn đinh. Lâu ngày, đinh bị han gỉ sẽ làm ố đen gỗ và phá vỡ kết cấu của khám thờ, khiến khám bị ọp ẹp, rung lắc.

Ngược lại, liên kết mộng (phổ biến là mộng thắt, mộng mẹ bồng con) cho phép các cấu kiện gỗ có không gian để "thở". Khi thời tiết thay đổi, các khớp mộng sẽ tự động nương vào nhau, nở ra thì ép chặt lại, co vào thì ngàm giữ lấy nhau. Nhờ đó, toàn bộ khung khám thờ trở thành một khối thống nhất, cực kỳ vững chãi và không bao giờ bị biến dạng.

 Công đoạn lọc phôi gỗ và lấy mực đục mộng

Trước khi chạm đến mũi đục mộng, khâu chuẩn bị phôi gỗ quyết định 50% độ bền của sản phẩm. Toàn bộ phần thân, xà và cột của khám thờ phải được pha (xẻ) đúng kích thước. Điều tối kỵ trong làm đồ thờ là để lẫn dác gỗ (phần vỏ mềm, màu nhạt, chứa nhiều nhựa và dễ bị mọt). Gỗ sau khi pha phải được lọc sạch 100% rác và để sấy khô kiệt nước.

Khi đã có phôi gỗ chuẩn, thợ cả sẽ tiến hành "lấy mực". Thợ dùng thước vạch, ê-ke và bút chì kẻ các đường chỉ để xác định chính xác vị trí, độ sâu và chiều hướng của lỗ mộng.

Ở bước này, yêu cầu tay nghề thợ phải rất chắc: mộng đục ra không được quá lỏng vì sẽ làm khung bị ọp ẹp, lỏng lẻo. Nhưng mộng cũng tuyệt đối không được để quá "già" (quá chật), bởi khi dùng lực búa đóng vào sẽ làm nứt toác cột gỗ chịu lực. Độ khít phải tính bằng milimet.

Quá trình ráp khung sườn và vô mộng

Việc lắp ráp một chiếc khám thờ không thể vội vàng. Thợ mộc thường tiến hành ráp từ dưới bệ lên thân và hoàn thiện phần mái cuối cùng.

Vô mộng cột và xà các thanh xà ngang được ghép ngàm vào 4 cột trụ chính. Người thợ dùng vồ bằng gỗ (hoặc búa cao su lớn) gõ gõ đều tay. Lực gõ phải đầm, ép từ từ các đầu mộng đi sâu vào lỗ đục. Nếu thấy cấn, thợ phải tháo ra gọt lại ngay, tuyệt đối không dùng sức đóng ép.
Căn chỉnh và ke góc vuông khung sườn bắt buộc phải vuông vắn tuyệt đối. Vừa đóng, thợ vừa dùng thước góc vuông để ke căn. Chỉ cần phần đế bệ bị lệch một chút, toàn bộ hệ thống vách, cửa phía trên sẽ bị vặn vẹo, không thể lắp ráp trơn tru.
Lùa vách và ván mặt khám thờ có nhiều tấm vách chạm khắc hoa văn (tứ linh, mai điểu, cuốn thư...). Thay vì đóng đinh ốp vào, thợ mộc xoi các rãnh dọc theo thân cột và xà, sau đó từ từ lùa các tấm vách này vào trong rãnh. Cách làm này giúp ván có khoảng hở mỏng để co giãn mà không bị nứt xé mặt ván.

 Chốt nêm (khóa mộng) và làm nguội

Khi mọi chi tiết cấu kiện đã lọt vào đúng vị trí và khít rịt, hệ thống khung cơ bản đã hình thành. Người thợ sẽ chuyển sang bước khóa mộng.

Ở những lỗ mộng chịu lực chính, thợ sẽ đục xuyên một lỗ nhỏ và dùng các chốt nêm bằng tre đằng ngà hoặc gỗ già đẽo nhọn để đóng xuyên qua (gọi là chốt cá). Chốt cá khóa vĩnh viễn mộng lại, không cho phép thanh xà tuột ra khỏi cột.

Hoàn thành bước này, chiếc khám thờ đã đứng vững vàng, chắc nịch. Thợ có thể lay, lắc mạnh mà khung vẫn không hề rung. Cuối cùng, sản phẩm sẽ được thợ "làm nguội" – dùng nạo, giấy ráp đánh thật kỹ bề mặt mộc, làm sạch các góc cạnh chạm trổ kênh bong để chuẩn bị cho công đoạn hoàn thiện bề mặt (sơn PU hoặc thếp vàng theo yêu cầu).

 Mua khám thờ chất lượng tại sao nên xem hàng mộc?

Một chiếc khám thờ hoàn thiện đã sơn phủ kín bóng bẩy thì rất khó để người mua biết được bên trong chất gỗ có bị pha tạp hay không, mộng mạng đóng có khít hay bị đắp keo che khuyết điểm. Do đó, kinh nghiệm mua đồ thờ chắc chắn nhất là phải xem được hàng mộc thô.

Tại xưởng sản xuất Đồ Thờ Hải Mạnh , quy trình sản xuất luôn minh bạch từ khâu làm mộc. Toàn bộ lô hàng này đều được lên khung, vào mộng thủ công chuẩn kỹ thuật, đục chạm sắc nét và lọc bỏ hoàn toàn rác gỗ. Việc để mộc 100% giúp khách hàng, anh em thợ hoặc các đại lý dễ dàng nghiệm thu chất lượng phôi gỗ, kiểm tra độ sắc sảo của đường nét đục và độ kín khít của mộng trước khi quyết định mua. Khách hàng có nhu cầu nhập sỉ số lượng lớn hoặc mua lẻ để hoàn thiện cho không gian thờ tự có thể về trực tiếp xưởng để kiểm tra thực tế.