So sánh kiến trúc đồ thờ gỗ 3 miền Bắc - Trung - Nam: Từ dáng cửa võng, ban thờ đến cuốn thư câu đối

Khi làm nội thất phòng thờ, không phải cứ mua đồ về ráp vào là xong. Tùy thuộc vào văn hóa và điều kiện thời tiết, mỗi vùng miền lại có một kiểu kiến trúc và cách chơi đồ gỗ khác nhau. Bài viết này sẽ phân tích rõ sự khác biệt của không gian thờ 3 miền Bắc, Trung, Nam, tập trung vào kết cấu bàn thờ, cửa võng và hoành phi câu đối để bạn dễ dàng nắm bắt. 

1. Miền Bắc bề thế, lớp lang với Cửa Võng Vòm
Không gian thờ Bắc Bộ luôn đặt sự uy nghi, nề nếp lên hàng đầu. Đồ gỗ làm phòng thờ thường có kích thước đồ sộ, đục chạm kỹ lưỡng.

Cửa võng điểm dễ nhận diện nhất của phòng thờ miền Bắc là dùng cửa võng vòm. Cửa võng được làm uốn cong, võng hẳn xuống ở phần trung tâm. Kết hợp với kỹ thuật đục chạm lọng nhiều lớp (tích mai điểu, tứ linh), cửa võng tạo thành một bức rèm gỗ mềm mại, tách biệt không gian thờ với bên ngoài.

Bàn thờ ít dùng tủ thờ, chủ yếu dùng sập thờ hoặc án gian chân to (vuông 18, 20, 24).

Cuốn thư, câu đối thường treo cuốn thư đục nổi chữ Hán Nôm ở chính giữa, hai bên là đôi câu đối ôm sát vào hệ cột vòm. Toàn bộ được sơn son thếp vàng hoặc phun PU thếp điểm.

Vật phẩm bài trí phía trong cùng ban thờ luôn đặt khám thờ hoặc ngai thờ. Phía ngoài bày bộ chấp kích, bát biểu. Một nguyên tắc bài trí bắt buộc là phải đặt bộ bát biểu/chấp kích ở chính giữa không gian, chứ không đặt dạt ra hai bên.

2. Miền Trung vững chãi, thực dụng với cửa võng vuông cột
Nếu miền Bắc chuộng sự uốn lượn, thì đồ gỗ phòng thờ miền Trung lại hướng đến sự vuông vức, vững chãi để thích ứng với khí hậu khắc nghiệt, nhiều mưa bão.

Cửa võng khác biệt hoàn toàn với dáng vòm, người miền Trung làm cửa võng vuông cột. Hệ thống này không uốn cong mà đi theo các đường thẳng, ôm sát vuông vắn vào cột trụ hai bên. Kết cấu này mang nét khỏe khoắn, giúp đồ gỗ chịu lực tốt và bền bỉ hơn.

Bàn thờ chủ yếu dùng bàn thờ đứng, án gian đơn giản. Các chi tiết đục chạm lề mỏng hoặc đục chìm, hạn chế moi móc sâu để dễ lau chùi khi dọn dẹp hoặc chạy lụt.

Hoành phi, câu đối người miền Trung ít dùng cuốn thư lượn sóng, thay vào đó là treo các bức Hoành phi (Đại tự) hình chữ nhật vuông vức, ăn nhập với thiết kế cửa võng vuông cột.

Vật phẩm bài trí không gian tinh giản, thường dùng bài vị hoặc khung ảnh thờ bằng gỗ nhỏ gọn đặt trên ban chứ ít khi dùng khám thờ lớn đồ sộ.

3. Miền Nam Phóng khoáng với Tủ Thờ và Liễn Cẩn Xà Cừ
Văn hóa thờ cúng Nam Bộ cởi mở, không gian thờ thường đặt chung với phòng khách nên cấu kiện gỗ có sự thay đổi lớn.

Cửa võng hầu như không sử dụng cửa võng (dù dáng vòm hay vuông). Người miền Nam thích sự thoáng đãng, dễ nhìn chứ không chuộng che chắn kín đáo không gian thờ.

Bàn thờ chiếm ưu thế tuyệt đối là Tủ thờ (như tủ thờ Gò Công). Tủ được làm cao, mặt ban rộng, chia nhiều bậc để thờ chung Phật, Thần và Gia tiên.

Hoành phi, câu đối không dùng cuốn thư sơn son thếp vàng, người Nam Bộ dùng Liễn thờ hoặc tranh thờ cẩn xà cừ (khảm ốc). Các tấm liễn hình chữ nhật, khắc chữ Quốc ngữ dễ đọc, khảm trai ốc lấp lánh mang lại cảm giác sang trọng nhưng gần gũi.

Điểm lại, miền Bắc chuộng sự bề thế, uốn lượn u tịch với hệ cửa võng vòm và cuốn thư đục chạm lớp lang miền Trung đề cao tính thực dụng, vuông vắn chắc chắn với cửa võng vuông cột và hoành phi còn miền Nam lại chuộng sự cởi mở, tiện dụng với tủ thờ và liễn cẩn xà cừ. Hiểu rõ những đặc trưng này sẽ giúp bạn lên bản vẽ và thi công phòng thờ đúng lối, không bị lai tạp "râu ông nọ cắm cằm bà kia".

Để xem chi tiết cấu tạo, thông số kỹ thuật chuẩn của các loại án gian, khám thờ, bạn có thể tham khảo trực tiếp tại dothogiadinh.com. Mọi sản phẩm đều được làm từ tâm huyết người thợ mộc, chú trọng vào độ sắc nét thực tế, chuẩn chỉ đến từng mũi đục.