​ Tại sao người Bắc chuộng sơn son thếp vàng, người Nam lại thích để trần vân gỗ?

Làm nghề mộc tâm linh nhiều năm, tiếp xúc với khách hàng từ Bắc chí Nam, tôi nhận thấy có một sự khác biệt rất rõ rệt Người miền Bắc chuộng đồ thờ phủ sơn son thếp vàng, trong khi người miền Nam lại thích đánh trần khoe vân gỗ tự nhiên. Sự khác biệt này xuất phát từ đặc trưng thời tiết, chất gỗ và quan niệm văn hóa của từng vùng miền. Bài viết dưới đây sẽ phân tích rõ lý do từ góc nhìn thực tế của thợ xưởng Đồ Thờ Hải Mạnh. 

1. Đặc trưng đồ thờ Bắc Bộ: Sơn son thếp vàng và sự uy nghiêm
Không gian thờ cúng của người miền Bắc, đặc biệt là trong các nhà thờ họ, thường mang đậm tính uy nghi, trầm mặc. Để tạo ra không gian này, sơn son (màu đỏ sậm) và thếp vàng là lựa chọn tối ưu vì những lý do thực tế sau:

Bảo vệ gỗ trước thời tiết khắc nghiệt: Miền Bắc có mùa nồm ẩm, nền nhà và tường đổ mồ hôi, sau đó lại chuyển sang hanh khô nứt nẻ. Lớp sơn son thực chất là một lớp bảo vệ bít kín các tom gỗ. Nhờ đó, mộng mạng đồ thờ luôn ổn định, không bị nứt xé hay ẩm mốc qua hàng chục năm.

Phù hợp với chất gỗ truyền thống: Người Bắc xưa nay chuộng dùng gỗ mít ta để làm khám thờ, ngai thờ. Gỗ mít dẻo thớ, dễ lách mũi đục để tạo nét chạm kênh bong sâu hàng phân. Tuy nhiên, vân gỗ mít không quá nổi bật. Việc phủ sơn son giúp che vết ghép mộng, tạo thành một khối liền lạc, tôn lên các chi tiết chạm khắc rồng phượng.

Quy tắc bài trí chuẩn tâm linh Không gian từ đường Bắc Bộ có những quy định khắt khe về tỷ lệ kiến trúc và bài trí. Ví dụ, khi dựng khung nhà thờ họ, cột quân thường để đường kính 310mm, nhưng bụng cột bắt buộc phải phình ra đạt 350mm để tạo độ vững chãi. Đồ thờ bên trong cũng vậy, bộ bát biểu hay chấp kích luôn phải đặt ở vị trí chính giữa gian thờ để tôn lên vẻ trang trọng, chứ không đặt túa ra hai bên. Trong một không gian cột kèo bề thế như vậy, màu đỏ sơn son thếp vàng là sự kết hợp chuẩn mực nhất.

2. Đồ thờ Nam Bộ: Sự phóng khoáng và thú chơi mộc trần
Khách hàng từ miền Trung trở vào Nam lại có thói quen sử dụng đồ thờ để trần, đánh vecni mỏng hoặc phun PU trong suốt.

Tận dụng vân gỗ nhóm 1 Miền Nam chuộng các dòng gỗ cứng, nặng, vân cuộn đẹp như gõ đỏ, cẩm lai, căm xe. Bản thân những tấm gỗ này đã có vân tự nhiên cực kỳ đẹp. Việc phủ sơn đỏ kín mít lên tấm ván mặt gõ đỏ được xem là rất phí phạm chất gỗ.

Khí hậu ổn định Thời tiết miền Nam nắng nóng nhưng ổn định, không có nồm ẩm khắc nghiệt như ngoài Bắc. Do đó, việc bảo vệ gỗ bằng sơn kín bưng là không bắt buộc.

Thiết kế phẳng, ít đục sâu: Người Nam thường dùng tủ thờ với các mảng ván lớn, phẳng, ưu tiên cẩn xà cừ thay vì đục sâu kênh bong như khám thờ ngoài Bắc. Bề mặt phẳng này chính là nơi tốt nhất để phô diễn đường vân gỗ.

3. Khâu xử lý mộc yếu tố quyết định độ bền đồ thờ
Dù là sơn son thếp vàng hay đánh trần khoe vân, cái cốt lõi của món đồ thờ vẫn nằm ở phần mộc.

Tại xưởng Đồ Thờ Hải Mạnh, chúng tôi luôn khuyên khách hàng nên về tận xưởng kiểm tra hàng lúc còn đang để mộc. Nhìn mộc mới thấy rõ gỗ có dính rác hay không, độ nảy của từng nhát đục thủ công thế nào. Đặc biệt, gỗ phải được phơi kiệt nước, ráo sạch nhựa thì khi lên sơn son hay phun PU mới bám chắc, đanh mặt.

 Tất cả đều được làm mộng mạng chắc chắn, chuẩn kích thước Lỗ Ban và đang để mộc thô. Bác nào cần làm không gian thờ chuẩn lối Bắc Bộ, hay các anh em cần nhập sỉ số lượng lớn, có thể qua xưởng kiểm tra mộc thoải mái trước khi yêu cầu làm nguội và lên màu.

Làm nghề mộc tâm linh, tuyệt đối không được làm ẩu. Gỗ thật, thợ làm kỹ thì đồ mới bền bỉ truyền đời.