TÊN NGƯỜI VIỆT - DANH XƯNG CỦA QUAN LẠI
TÊN NGƯỜI VIỆT - DANH XƯNG CỦA QUAN LẠI
Cũng như vua chúa, trong xã hội xưa, quan lại cũng có những danh xưng riêng của mình, khác với các tầng lớp khác trong xã hội.
1. Tên tước
Tên tước là tên của vua ban cho những người trong hoàng tộc, quan lại hay người có công. Quyền phong tước là đặc quyền của vua và những người được phong tước coi đó là một ân điển, tước là tôn hiệu danh dự, không hàm ý trách nhiệm và quyền hành.
Tước hiệu có nguồn gốc từ Trung Hoa vào đời nhà Thương. Lúc đầu là tôn xưng, sau đó phát triển thành "tước". Ban đầu, chỉ phong cho hoàng tộc, sau đó mở rộng ra cho cả đại thần.
Thời Lý ban tước lấy tước Vương, Công làm đầu. Vua Lê Thánh Tông định quan chế các tước có: Vương, Công, Hầu, Bá, Tử, Nam.
- Vương: dùng để phong cho những người thuộc hoàng tộc và anh em trực hệ với vua, các hoàng tử. Gồm có:
+ Quốc Vương: đứng đầu một nước.
+ Thân Vương: anh em của vua.
+ Quận Vương: con cháu thuộc hoàng tộc.
+ Vương: con hoặc anh em vua.
Vương có tên ba chữ có vị trí thấp hơn Vương có tên hai chữ. Ví dụ: Thanh Đô Vương sau khi lập nhiều chiến công mới được phong lên làm Thanh Vương.
Một số trường hợp Vương cũng được phong cho người ngoài tộc, nhưng đa số vì người đó có công quá lớn và dưới sự bức bách của nhân dân.
- Công: (Thấp hơn Vương) Dành cho các con hoàng thái tử và thân vương. Gồm có:
+ Quốc công: Phong cho những người có binh quyền lớn hoặc thế tử của các Vương.
+ Quận công: Phong cho những người có binh quyền và công lao lớn không có huyết thống hoàng tộc.
- Hầu: (Thấp hơn Công) Phong cho những người có công lao hoặc danh vọng lớn, hoặc con trưởng của các quốc công hoặc vương.
- Bá: Phong cho cháu đời ba trong hoàng tộc (Tức là cháu của các vương), hoặc con trưởng của các công chúa.
- Tử: Phong cho quan lại nhất phẩm, con thứ của công chúa, con trưởng của Hầu, Bá.
- Nam: Phong cho quan lại phó nhất phẩm, con thứ của công chúa, con trưởng của Hầu, Bá.
Nói chung, tước thường đi kèm với quan chức, tuy nhiên về mặt quan trường thì có khi Nam tước còn cao hơn cả quan Thượng Thư.
2. Thụy hiệu
Vua có quy chế về việc phong thụy hiệu cho các giai phẩm khác nhau. Mỗi phẩm khi chết sẽ được ban thụy hiệu. Từ “Chánh lục phẩm” trở xuống có chữ "Sắc thụ", từ “Tòng ngũ phẩm” trở lên có chữ "Cáo thụ". “Cáo thụ” được sắc phong kèm theo bài chế cáo, có trục cuộn tờ sắc. “Sắc thụ” như cáo thụ nhưng không có bài chế cáo./.
