​THẤY GÌ TỪ BỮA ĂN NGÀY THƯỜNG CỦA NGƯỜI VIỆT ?

THẤY GÌ TỪ BỮA ĂN NGÀY THƯỜNG CỦA NGƯỜI VIỆT ?

Lối sống hiện đại đang cuốn chúng ta vào nhịp sống hối hả mà đôi khi vô tình quên đi những giá trị gần gũi nhưng lại hết sức căn cốt của cuộc sống, nên có những điều, những thứ ngay gần bên mà ta không cảm thấu được giá trị của nó. Ví như bữa cơm gia đình ngày thường.

1. Bữa ăn của sự đoàn tụ yêu thương

Với người Việt, hẳn không có ai là không mong muốn được sum vầy bên gia đình trong bữa cơm thường nhật, dù đó là người bận rộn, quyền lực, địa vị thế nào đi chăng nữa, dù bữa cơm đó đạm bạc, giản dị thế nào đi chăng nữa. Và hẳn, sẽ chẳng có một người mẹ, người vợ Việt nào lại không coi cái việc bếp núc, sửa soạn cho chồng, cho con bữa cơm hàng ngày là một niềm hạnh phúc. Hay nói cách khác, bữa cơm thường ngày là sự biểu tả những cảm tình sâu đậm nhất của con người Việt Nam. Người vợ, người mẹ cảm thấy hạnh phúc khi nhìn chồng con ăn hết những món mình nấu. Người con vui sướng khi thấy bố mẹ thưởng thức món tự tay mình làm. Ăn, với người Việt, không chỉ là sự thỏa mãn nhu cầu tất yếu của sự sống mà quan trọng hơn, đó là sự hưởng lạc, là sự biểu tả tình cảm. Chất đời, chất người hẳn là ở chiều góc này.

2. Bữa ăn của tình đoàn kết, gắn bó

Đây có lẽ là đặc trưng văn hóa cốt lõi ẩn chứa trong bữa cơm người Việt. Tính cố kết cộng đồng, tinh thần đoàn kết, gắn bó của người Việt được thể hiện ở nhiều khía cạnh, phương diện khác nhau, trong đó, sinh động và gần gũi nhất có lẽ ở bữa cơm thường nhật.

Trong bữa cơm, người Việt ngồi quây quần trên chiếu truyền thống (hoặc bàn ở một số gia đình hiện nay), chung quanh mâm cơm tròn. Cách ăn cũng thể hiên tính cộng đồng, tình thần đoàn kết, gắn bó: cùng chấm một bát nước mắm, cùng múc một bát canh, cùng gắp món ăn từ đĩa, cùng một niêu (nồi) cơm; không có chia phần, cũng không có phân loại như thường thấy như trong bữa ăn phương Tây. Thêm khách thì thêm bát, thêm đũa, mọi người đều nhịn, đều ăn bớt đi một chút để chia cho người khách.

Tính chất cộng đồng cũng thấy trong cách dùng bát, đũa, nồi và mâm. Chiếc bát, chiếc đĩa gọi là “cái” để dùng chung. Đặc biệt là cái mâm và bát nước mắm. Cái mâm mang hình tròn có lẽ trước hết vì nó hợp lý, gần với tất cả mọi người ngồi quanh nó… Tâm điểm của mâm là bát nước mắm - một điểm nhấn đặc biệt của mâm cơm Việt Nam. Điểm nhấn đặc biệt đó không phải chỉ vì có nhiều chất đạm, nó điều hòa mọi vị khẩu mặn hay nhạt, chua hay cay, đặc hay loãng mà đó là một “món” chính yếu, không thể thiếu, luôn đặt ở giữa mâm, thể hiện sâu sắc tính chất cộng đồng, hòa hợp và liên kết của người Việt.

3. Bữa ăn của sự hòa đồng, hòa hợp

Các món ăn trong bữa cơm thường nhật của người Việt thể hiện tính hòa hợp rất cao. Đó là sự hòa hợp giữa âm và dương, giữa trời và đất. Cách chọn nguyên liệu, gia vị, cách nấu nướng và lối ăn đều theo tính hòa hợp này. Nguyên liệu là phải sự hòa hợp của âm và dương, dương và âm không được quá thịnh hay quá suy, sẽ làm sức khoẻ thiếu quân bình, giảm sút, sinh bệnh tật. Hơn nữa, nó còn phải được nấu bằng những vật dụng cũng phải đảm bảo tính hòa hợp. Dân gian nói “Nồi đồng nấu ếch, nồi đất nấu ốc” là như vậy. Tương tự là cách dùng gia vị, chế biến gia vị, phải có nạc có mỡ (không phải nửa nạc nửa mỡ), có cay có chua, có đắng có bùi, có hàn có nhiệt… nhưng tất cả hợp lại tạo ra một vị đậm đà, không chán.

Hơn nữa, cũng là sự thể hiện quan trọng nhất của tính hòa hợp là, với người Việt, ăn là nghệ thuật sống, là sự chở mang trong đó tình cảm dành cho những người thân yêu. Với người Việt, ăn không chỉ đem lại sự sống, tăng triển sự sống, làm cuộc sống vui tươi mà điều quan trọng cốt yếu là phải “ở sao được lòng người,” “ăn sao cho đẹp lòng người” và “uống sao cho vui lòng người.”, ăn không chỉ cho mình mà còn là cho người. Người nấu bữa cơm ngày thường không chỉ có những món mình thích còn có rất nhiều những món dành cho người khác, hợp khẩu vị và sở thích người khác.

Mặt khác, tuy tuân theo trật tự trên dưới, người dưới đợi người trên, nhưng ngược lại, ta cũng thấy người trên nhường người dưới. Con cháu mời và đợi ông bà, cha mẹ gắp thức ăn, ăn trước, nhưng ông bà, cha mẹ thường gắp thức ăn cho con cháu trước. Người Việt không có lễ nghi cố định trong các bữa ăn, nhưng người Việt có lễ phép theo tinh thần tôn kính và nhường nhịn, con kính cha, cha nhường con; cháu mời ông, ông cho cháu; chủ nhường khách, khách nhường chủ. Có lẽ đây là lý do tại sao ai cũng ăn không no, nhưng mà đồ ăn vẫn còn thừa. Bởi ai ai cũng nhường cho nhau, bởi sự hòa hợp trên – dưới, chủ - khách./.