THỜ CÚNG CÁC ANH HÙNG DÂN TỘC CỦA NGƯỜI VIỆT – KHÁI LƯỢC MỘT SỐ NỘI DUNG CẦN BIẾT
THỜ CÚNG CÁC ANH HÙNG DÂN TỘC CỦA NGƯỜI VIỆT – KHÁI LƯỢC MỘT SỐ NỘI DUNG CẦN BIẾT
Anh hùng dân tộc những người có công với làng xóm, đất nước. Thờ cúng các anh hùng dân tộc là truyền thống tốt đẹp, trở thành tín ngưỡng dân gian của người Việt, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ người trồng cây” của nhân dân ta.
1. Nguồn gốc
Nguồn gốc tâm linh, người Việt tin vào việc tồn tại linh hồn người chết. Linh hồn trường tồn và còn tiếp tục lui tới với người sống, sẽ hòa mình vào tất cả các hoạt động để trợ giúp hay đối nghịch lại nên nếu thờ cúng chu đáo sẽ được phù hộ, che chở, nếu không sẽ bị trừng phạt.
Mặt khác, xuất phát từ đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ người trồng cây” của người Việt. Đó là sự kính trọng và tôn thờ tổ tiên đã mất. Thờ cúng tổ tiên không chỉ là tín ngưỡng phổ biến trong mỗi gia đình mà còn có phạm vi cả nước là Quốc giỗ - giỗ Tổ Hùng Vương. Trong phạm vi làng xã hay quốc gia, người dân tôn thờ những anh hùng dân tộc, là những người có công với làng xóm, đất nước. Hơn nữa, qua tín ngưỡng này cũng là để người Việt giáo dục con cháu noi gương các anh hùng, làm nhiều việc có ích cho bản thân, gia đình và xã hội.
2. Các anh hùng dân tộc nào được thờ?
Cùng với những biến cố, thăng trầm của lịch sử dựng nước và giữ nước, Việt Nam có rất nhiều các danh nhân, anh hùng dân tộc ở khắp nơi, trong đó, các anh hùng dân tộc được nhân dân tôn thờ như:
- Quốc Tổ Hùng Vương: Tên gọi chung của 18 đời vua Hùng trong họ Hồng Bàng.
- Kinh Dương Vương
- An Dương Vương: Đổi tên nước Văn Lang thành Âu Lạc.
- Phù Đổng Thiên Vương: Hùng Vương đời thứ 6.
- Trần Hưng Đạo/Trần Quốc Tuấn: Ông có công đánh đuổi giặc Nguyên hay còn gọi là quân Mông Cổ.
- Quang Trung/Nguyễn Huệ: Đánh đuổi 200 ngàn quân Mãn Thanh
- Hai Bà Trưng: Có công đánh đuổi Thái Thú Tô Định và quân Đông Hán
- Bà Triệu: : Bà được suy tôn là Nhụy Kiêu tướng quân bởi sự gan dạ và mưu lược.
- Ngô Quyền: Đánh bại quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng
- Lý Thường Kiệt: Mang quân chinh phạt đất Tống
- Đinh Bộ Lĩnh: Dẹp loạn 12 sứ quân
- Lê Đại Hành: Ông có công phá Tống Bình Chiêm, giữ vững nền độc lập quốc gia
- Trần Bình Trọng: Có công chiến đấu chống giặc Nguyên và đã hi sinh.
- Lê Lợi: Chống quân minh và giành độc lập cho dân tộc.
- Nguyễn Trãi: Mưu sĩ của nghĩa quân Lam Sơn
- Phạm Ngũ Lão: Có công trong 2 cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên
3. Nơi thờ
Tùy từng nơi sẽ có những tên gọi khác nhau về nơi thờ các anh hùng dân tộc. Thông thường, nơi thờ cúng những anh hùng dân tộc được gọi là đền thờ. Người miền Nam lại hay gọi những nơi đó là miếu. Ngoài ra, các vị anh hùng dân tộc còn được thờ ở một số khu di tích ở các tỉnh trên cả nước, ví như: Đền thờ Quốc Tổ Hùng Vương (Phú Thọ), Đền thờ Hai Bà Trưng (Hà Nội), Đền thờ Đức Thánh Trần (Nam Định), Thành Cổ Loa và đền thờ An Dương Vương (Hà Nội), Đền thờ Đinh Tiên Hoàng (Ninh Bình), Đền thờ Lê Lợi (Thanh Hóa)…
4. Người đứng ra lo việc thờ cúng
Thông thường, người đứng ra lo việc thờ các anh hùng dân tộc là tổ chức. Người chỉ đạo là trưởng làng, xóm, địa phương hay Nhà nước. Việc làm đó nhằm đảm bảo sự thuận tiện khi thờ cúng, đồng thời cũng trở nên quy phạm, chặt chẽ hơn.
Nếu các anh hùng dân tộc trở thành Thành Hoàng làng sẽ được dân làng thờ cúng tại đình làng. Họ thờ cúng theo sự chỉ đạo và hỗ trợ của địa phương và Nhà nước. Người đứng đầu thờ cúng là các vị chức sắc trong làng.
Nếu là các vị ái quốc thì phần đông là do con cháu những vị đó thờ cúng. Nhân dân sẽ tham gia hưởng ứng theo, ví dụ nhà thờ cụ Huỳnh Thúc Kháng, cụ Phan Chu Trinh…
5. Ngày thờ cúng
Thờ cúng các anh hùng dân tộc đã trở thành một tín ngưỡng của người Việt. Do vậy, cũng như các tín ngưỡng khác, các anh hùng dân tộc được thờ cúng thường xuyên vào các ngày sóc, vọng, dịp lễ, tết (Tết Nguyên Đán, Trung Thu, Tết Thượng Nguyên, Tết Đoan Ngọ, Thanh Minh, Tết Trung Nguyên, Tết Hạ Nguyên…).
6. Cách thức thờ cúng
Trong các ngày thường, tại các đền, miếu thờ các vị anh hùng có hoa, đèn, hương khói, do người chịu trách nhiệm chăm sóc hoặc khách vãng lai khấn nguyện.
Vào ngày sóc, vọng, người ta thường cúng hoặc khấn để cầu xin may mắn, sức khỏe và tài lộc.
Ngày lễ, Tết, thường tổ chức long trọng, thu hút nhiều người đến dự, gồm phần cúng và phần tế, phần lễ và phần hội./.
