​THỜ CÚNG TỔ NGHỀ - MỘT TÍN NGƯỠNG QUAN TRỌNG CỦA NGƯỜI VIỆT

THỜ CÚNG TỔ NGHỀ - MỘT TÍN NGƯỠNG QUAN TRỌNG CỦA NGƯỜI VIỆT

Tổ nghề, còn gọi là Thánh Sư, Tổ Sư, Tiên Sư là một hay nhiều người sáng lập và truyền bá một nghề cụ thể nào đó. Họ không phải là thế lực siêu nhiên như một số tín ngưỡng khác mà là những người có thật, giúp đỡ con người có công việc tốt, được thế hệ sau kính trọng và tôn thờ. Nghề nào cũng có Tổ nghề. Có khi có nghề có vài Tổ nghề và cũng có thể một người là Tổ của nhiều nghề khác nhau.
Thờ cúng tổ nghề là một tín ngưỡng dân gian có từ lâu đời, có vai trò quan trọng trong đời sống của người Việt.

1. Vai trò trong đời sống tinh thần

1.1. Mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc

Sinh hoạt văn hóa là sợi dây cố kết tinh thần cộng đồng những người làm nghề với nhau. Đình, đền hay nhà thờ tổ nghề là nơi thờ cúng Tổ nghề nhưng cũng là nơi diễn ra nhiều sinh hoạt của phường nghề. Đó là nơi gặp gỡ, giao lưu, chia sẻ về công việc sản xuất, kinh doanh. Sinh hoạt văn hóa tâm linh được thể hiện rõ nét nhất vào những dịp như giỗ Tổ nghề, lễ tết, ngày sóc vọng…Đây là dịp để mỗi người thợ bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với Tổ nghề, đồng thời cũng là nơi giúp cố kết tinh thần cộng đồng. Xây dựng tinh thần đoàn kết, tương trợ, tạo niềm tin và cách ứng xử trong sản xuất kinh doanh là ý nghĩa to lớn mà sinh hoạt văn hóa của tín ngưỡng này mang lại.

1.2. Góp phần giáo dục đạo đức truyền thống cho thế hệ sau

Dân gian quan niệm rằng, nghề nào có “Ông Thầy” của nghề đó. Những “ông Thầy” đó được người ta tôn kính và gọi chung là Tổ nghề. Tổ nghề là người có công sáng lập ra nghề đồng thời cũng là người truyền nghề cho thế hệ sau. Họ là chỗ dựa tinh thần vững chắc cho con cháu nhất là lúc gặp khó khăn, hoạn nạn.

Tổ nghề là những người học rộng, tài cao. Họ là những người thông minh, thức thời, nhạy bén. Cho nên, dù là hoàn cảnh khó khăn thế nào họ cũng vượt qua được. Tổ nghề thường là người có công lớn với đất nước. Họ vừa là tổ nghề vừa là quan giữ chức vụ khác nhau. Họ có công to lớn trong việc chiến đấu chống giặc ngoại xâm nên được người dân khắp nơi tôn kính. Vì vậy, thờ cúng Tổ nghề có vai trò quan trọng trong việc giáo dục đạo đức truyền thống cho thế hệ sau, giúp con cháu hiểu về công lao của tổ nghề đồng thời lấy đó làm tấm gương sáng để noi theo.

1.3. Góp phần làm đa dạng bản sắc văn hóa của người Việt

Nền văn hóa Việt Nam là nền văn hóa đa dạng, đậm đà bản sắc dân tộc. Thờ cúng tổ nghề là tín ngưỡng của một bộ phận người Việt – Nhóm xã hội nghề nghiệp nhưng có vai trò to lớn đến diện mạo văn hóa của người Việt ta. Nó mang màu sắc riêng biệt của mỗi nghề truyền thống trên đất nước Việt Nam nhưng vẫn mang đậm bản sắc dân tộc, thể hiện ở các phong tục tập quán, lệ làng, nghi lễ, hương ước của cộng đồng nghề mang lại. Nếu mất đi tín ngưỡng này và những di tích thờ cúng tổ nghề sẽ mất đi phần nào bản sắc văn hóa người Việt.

2. Vai trò trong đời sống kinh tế - xã hội

2.1. Góp phần bảo vệ uy tín của nghề

Để giữ uy tín cho sản phẩm, mỗi nghề đều có những quy định riêng buộc các thành viên phải cam kết thực hiện. Mỗi thành viên trong nghề phải có trách nhiệm bảo vệ uy tín của phường nghề và giữ gìn chữ tín trong sản xuất kinh doanh, bởi sự hưng thịnh hay suy vong của mỗi nghề đều từ xuất phát chữ tín mà nên. Chữ tín chính là niềm tin của khách hàng dành cho họ. Khi có được niềm tin sẽ có bạn hàng, đối tác, công việc làm ăn buôn bán mới suôn sẻ, phát đạt.

Những quy định chặt chẽ đều xuất phát từ uy tín, chất lượng sản phẩm của mỗi phường nghề, đòi hỏi mỗi người sản xuất kinh doanh phải luôn có tâm trong nghề nghiệp để tạo dựng lòng tin, cùng nhau xây dựng thương hiệu cho sản phẩm của nghề mình. Đó là hình thức cam kết của người sản xuất với khách hàng nhằm tạo ra những sản phẩm có chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu của xã hội.

2.2. Giúp đỡ, tương trợ nhau sản xuất và kinh doanh

Từ sự cố kết với nhau trong sinh hoạt văn hóa tâm linh, tín ngưỡng thờ cúng tổ nghề có ảnh hưởng lớn đến những hoạt động buôn bán, kinh doanh của phường nghề, như: tiêu thụ sản phẩm, nguyên vật liệu, kỹ thuật, mở mạng lưới chợ để mua bán. Mỗi phường nghề thường có những hoạt động nhằm giúp đỡ những người gặp khó khăn trong phường nghề. Đó là những khó khăn về vốn, nguồn hàng, khách hàng hay việc làm. Tinh thần tương trợ ấy xuất phát từ tinh thần tương thân, tương ái của người Việt Nam nói chung và sự đoàn kết, gắn bó của người trong mỗi phường, hội nói riêng.

Vào mỗi dịp giỗ Tổ nghề, lễ tết hay ngày sóc vọng, các phường nghề tổ chức gặp mặt, ngoài việc thể hiện lòng biết ơn, sự tri ân thì đây cũng là dịp đoàn viên của các phường nghề để ôn lại quá trình sản xuất trong một năm, trao đổi, phổ biến những kinh nghiệm hay, những bí quyết nghề để, cải tiến chất lượng sản phẩm. Và quan trọng hơn cả, trong những dịp lễ, các phường nghề thường có lễ trình nghề, một hình thức giới thiệu, tiếp thị những sản phẩm mới của nghề mình. Qua đó, nhiều mối làm ăn, buôn bán được thiết lập, tạo dựng niềm tin, thương hiệu của mỗi nghề.

2.3. Góp phần mở mang mạng lưới bán hàng

Do môi trường sản xuất, kinh doanh chật chội, mỗi gia đình hầu như vừa sản xuất, lại vừa tận dụng mặt bằng tại nhà để bán hàng. Điều này sẽ hạn chế việc tăng năng suất và tiêu thụ sản phẩm. Để có thể giới thiệu, quảng bá những sản phẩm đến được với người tiêu dùng, những người cùng nghề thường liên kết lại và lập những khu phố riêng để bán hàng. Ngoài những phố hàng thì những ngôi đình chợ chính là địa chỉ hữu hiệu cho các phường nghề, vừa mang chức năng thờ cúng, vừa mang chức năng là chợ bán hàng./.