​TỔ NGHỀ - ĐÔI ĐIỀU CẦN BIẾT

TỔ NGHỀ - ĐÔI ĐIỀU CẦN BIẾT

Tổ nghề là người có công sáng lập và truyền bá một nghề. Họ được mọi người kính trọng và tôn thờ như những bậc thánh hiền của địa phương. Bởi chính họ đã mang tới cho những người làm nghề hôm nay một công việc để lao động, cống hiến, trân trọng và gìn giữ cho đời sau.

Xã hội ngày càng phát triển, cùng với đó là những nhu cầu sống và hưởng thụ của con người - nhân tố chính của xã hội - ngày càng tăng cao. Để đáp ứng nhu cầu đó, một lượng hàng hóa, dịch vụ khổng lồ đã được hình thành và phát triển vượt bật với sự phong phú và đa dạng cao. Chính vì thế, những ngành nghề thực hiện các dịch vụ và tạo ra các sản phẩm đó không ngừng phát triển và nhân rộng. Tuy hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau nhưng những ngành nghề này vẫn luôn có một điểm chung, đó chính là ngành nghề nào cũng đều có một khởi đầu gắn liền với công lao sáng lập của vị Tổ nghề.

Tổ nghề là người có công sáng lập và truyền bá một nghề. Họ được mọi người kính trọng và tôn thờ như những bậc thánh hiền của địa phương. Bởi chính họ đã mang tới cho những người làm nghề hôm nay một công việc để lao động, cống hiến, trân trọng và gìn giữ cho đời sau.

Tổ nghề có thể là con người bằng xương bằng thịt gắn liền với câu chuyện kể rất thật nhưng cũng có thể là một sự tích, một huyền thoại mà người trong nghề tự tạo ra xoay quanh thân thế và sự nghiệp khai nghề của họ. Bởi đó chính là đời sống tâm linh mà con cháu hướng về đấng khai cơ lập nghiệp.

Việt Nam là một đất nước nông nghiệp và đi lên từ nền văn minh lúa nước. Các ngành nghề thủ công truyền thống cho tới nay vẫn rất phổ biến. Các làng nghề và sản phẩm cũng vô cùng phong phú, đa dạng như: nghề thêu, nghề dệt chiếu, trồng dâu, nuôi tằm, dệt vải, nghề gốm, nghề mây, nghề kim hoàn… Nghề nào cũng có những vị Tổ được người dân tưởng nhớ.

Với truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, người Việt Nam luôn luôn ghi nhớ và tôn thờ các Tổ nghề. Họ được người dân thờ phụng ở từ đường, ở đình làng, có khi được tôn là thành hoàng làng nghề… Hàng năm, tại các nơi làm nghề thường có ngày giỗ Tổ và hội làng với các nghi thức tưởng nhớ công ơn Tổ nghề và tôn vinh nghề rất long trọng và tôn kính. Với mỗi người dân, Tổ nghề luôn là những bậc thánh nhân mà họ hướng về với tài năng, đức độ uyên thâm mà đời sau không ngừng học hỏi. Vì thế, Tổ nghề không chỉ là người khai sáng cơ nghiệp mà còn là động lực, là niềm tin giúp con cháu gìn giữ cái vốn nghề cha truyền con nối, gìn giữ một giá trị nhân văn cao quý.

Việt Nam hiện có hơn 2.000 làng nghề, 60% số làng nghề có tổ nghề được nhân dân thờ phụng nhiều đời. Cả nước hiện có 427 hiệp hội ngành nghề Trung ương và hàng nghìn hội nghề địa phương. Các nghề truyền thống đều có các vị tổ nghề được nhân dân thờ phụng nhiều đời, như nghề trồng dâu nuôi tằm với Bà chúa Quỳnh Hoa, nghề dệt với Thụ La công chúa, ngành dược với lương y Tuệ Tĩnh, nghề đúc đồng với vị Tổ Minh Không (một quốc sư danh tiếng của triều Lý)... Các nghề hiện đại hơn cũng có các vị tổ nghề như danh nhân Đặng Huy Trứ (nghề nhiếp ảnh), nghề làm đèn lồng Hội An tri ân vị Tổ Xã Đường đã truyền dạy…

Thờ Tổ nghề là một truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta, thể hiện sự biết ơn những vị sáng lập, mở mang tri thức ngành nghề cho nhân dân, di dưỡng đạo lý "uống nước nhớ nguồn", "ăn quả nhớ kẻ trồng cây"... Những người làm nghề thường ở thành phường nhóm, làng (làng nghề). Biết ơn những vị sáng lập truyền nghề cho mình và di dưỡng đạo lý "uống nước nhớ nguồn", "ăn quả nhớ kẻ trồng cây", họ thờ phụng các vị Tổ của nghề mình đang làm. Có thể lập bàn thờ Tổ nghề tại gia, và vào ngày tuần tiết, sóc, vọng, giỗ tết, đều có cúng cấp. Nhưng phổ biến hơn cả là các phường nghề, làng nghề lập miếu, đền riêng để thờ Tổ nghề riêng của nghề mà phường, làng mình đang làm. Đặc biệt, nhiều vị Tổ nghề còn được thờ làm thành hoàng làng.
Trong một năm, lễ cúng Tổ nghề quan trọng nhất là nhằm vào ngày kỵ nhật của vị Tổ nghề, đối với những vị mọi người đều biết hoặc là một ngày nhất định mà mọi người trong phường, trong làng cùng theo một nghề kể là ngày kỵ nhật của Tổ nghề mình.

Thờ phụng Tổ nghề, người ta cầu mong Ngài phù hộ cho công việc được suôn sẻ, buôn may bán đắt hoặc lúc đi xa tránh được mọi sự rủi ro. Sau khi công việc có kết quả, người ta làm lễ tạ ơn. Ngày kỵ nhật Tổ nghề tại các phường còn gọi là ngày giỗ phường./.