Ý Nghĩa Mâm Ngũ Quả Ngày Tết Trên Bàn Thờ Tổ Tiên

Mỗi độ Tết đến xuân về, khi tiết trời chuyển mình đón năm mới, không gian thiêng liêng và ấm cúng nhất trong mỗi nếp nhà Việt chính là khu vực thờ tự gia tiên. Giữa làn khói nhang trầm lan tỏa, nổi bật trên nền vân gỗ trầm ấm của chiếc ban thờ được chạm khắc tỉ mỉ, mâm ngũ quả hiện diện như một biểu tượng không thể thiếu, gửi gắm trọn vẹn nét đẹp văn hóa tín ngưỡng của người Việt.

Mâm ngũ quả không chỉ đơn thuần là những thức trái cây thơm ngon dâng lên thần linh, tổ tiên mà còn ẩn chứa triết lý nhân sinh sâu sắc. Chữ "Ngũ" (số 5) trong văn hóa phương Đông mang rất nhiều ý nghĩa tốt lành. Trước hết, nó tượng trưng cho thuyết Ngũ hành (Kim - Mộc - Thủy - Hỏa - Thổ) – cội nguồn tạo nên sự vận động của vũ trụ. Sự đan xen màu sắc của các loại quả: nải chuối xanh (Mộc), quả bưởi vàng (Thổ), trái hồng/táo đỏ (Hỏa), quả lê trắng (Kim) hay chùm nho đen (Thủy) tạo nên một tổng thể hài hòa, thể hiện mong ước thiên thời địa lợi, âm dương hòa hợp, vạn vật sinh sôi nảy nở.

Bên cạnh đó, mâm ngũ quả còn đại diện cho ước vọng ngàn đời của con người về "Ngũ phúc lâm môn": Phú (giàu có, của cải), Quý (phẩm chất sang trọng), Thọ (sống lâu trăm tuổi), Khang (sức khỏe dồi dào), Ninh (cuộc sống bình yên).

Tùy theo văn hóa từng vùng miền, phong tục chọn quả sẽ có sự linh hoạt. Người miền Bắc chuộng sự bao bọc, che chở với nải chuối xanh ôm lấy quả bưởi; trong khi người miền Nam lại gửi gắm ước nguyện giản dị qua mâm quả "Cầu - sung - vừa - đủ - xài" (Mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài). Thế nhưng, dù vùng miền nào, sự hiện diện của mâm ngũ quả tươi tắn, căng mọng đặt trên án gian hay sập thờ uy nghi, giữa những bộ hoành phi câu đối sơn son thếp vàng, cũng làm bừng sáng cả không gian linh thiêng. Sự giao hòa giữa sắc màu tươi mới của thiên nhiên và nét trầm mặc, vững chãi của đồ thờ mộc truyền thống mang lại sự bình an, no ấm cho cả gia đình.

Tựu trung lại, tự tay lựa chọn từng trái cây, cẩn thận chưng cúng mâm ngũ quả dâng lên tổ tiên là cách những người con gìn giữ đạo lý "Uống nước nhớ nguồn". Đó là cầu nối tâm linh thiêng liêng, gửi gắm lòng biết ơn cội nguồn và ước vọng về một năm mới vạn sự như ý , cát tường.