Diễn tiến một buổi tế lễ

Diển tiến buổi tế tương tự như lớp lang của một bản kịch ngắn mà Ban tế cần hiểu biết và nắm chắc, đôi khi phải tập dượt nhiều lần cho suôn sẻ, để giữ sự long trọng của buổi tế. Chi tiết diễn tiến một buổi tế thay đổi tùy miền, tùy loại tế. Ở đây, Đồ thờ Hải Mạnh xin chia sẻ diễn tiến một buổi tế tổ chức ở dòng họ của người Việt.
Diễn tiến buổi tế được Đông xướng, Tây xướng đọc lớn từng bước để mọi người trong Ban tế làm từng giai đoạn một. Sau khi Tế chủ và các viên chấp sự đều đã làm xong mọi công tác chuẩn bị, đứng sắp hàng hai bên dãy chiếu, Đông xướng, Tây xướng bắt đầu điều khiển buổi tế.
“Khởi chính cổ”: Nổi trống chiêng. Đồng Văn rung ba hồi trống tế. Tiếp theo, hai chấp sự đi hai bên vào chỗ giá chiêng, giá trống, một người đánh 3 hồi chiêng trước, một người sau đó đánh ba hồi trống, xong, cùng lúc hai bên đánh đều thêm 3 tiếng nữa, rồi vái một vái và lui ra.
“Nhạc sinh tựu vị”: Ban nhạc vào vị trí, phường bát âm kéo nhị, thổi sáo, gảy đàn, đánh trống lớn, trống nhỏ, nạo bạt cùng nổi lên một lúc.
“Củ soái tế vật”: hai người Chấp sự mỗi người cầm một cây nến, một người bưng cái đế cắm một bó hương dẫn Tế chủ vào nội điện xem xét đồ lễ, xem có đầy đủ hay thiếu thứ gì. Rồi trở ra, lúc vào theo phía tay trái, khi ra theo phía phải và lúc nào cũng vậy.
“Tế mao huyết”: một người Chấp sự cầm đĩa đựng tiết và mấy cái lông bò lợn đem ra ngoài đổ đi.
“Chấp sự giả các tư kỳ sự”: nghĩa là người phụ trách việc gì phải chăm chú giữ việc ấy.
“Tế chủ dữ chấp sự giả các nghệ quán tẩy sớ”: Tế chủ và các người chấp sự đều đến chỗ cạnh hương án có để một chậu nước trên cái kỷ và treo một cái khăn tay.
“Quán tẩy”: Tế chủ rửa tay vào chậu nước.
“Thuế cận”: Tế chủ lấy khăn lau tay
“Bồi tế viên tựu vị”: những người Bồi tế bước vào đứng sắp hàng ở chiếu cuối cùng.
“Tế chủ viên tựu vị”: Tế chủ bước vào chiếu của mình.
“Thượng hương”: một người Chấp sự bưng lư hương, một người bưng hộp trầm đem đến trước mặt Tế chủ, Tế chủ lấy gói trầm bỏ vào cái lư, rồi cầm cái lư vái một cái, lại đưa cho người chấp sự bưng vào đặt trên hương án ở gian giữa.
“Nghinh thần cúc cung bái”: Tế chủ và người bồi tế đều lạy sụp xuống. Người Tây xướng hô: “Hưng” thì đều đứng dậy, và cứ theo lời xướng “Hưng”, “Bái” mà làm lễ 4 lạy. Khi nghe xướng “Bình thân” thì đứng ngay mình cho nghiêm.
“Hành sơ hiền lễ”: dâng rượu lần đầu.
“Nghệ tửu tương sở, tư tôn giả cử mịch (Do nội tán xướng): Tế chủ đi ra chỗ án để đài rượu và người chấp sự cất miếng vải đỏ phủ lên trên mâm đài.
“Chước tửu”: Rót rượu.
“Nghệ tôn thần vị tiên”: hai người Nội tán dẫn Tế chủ lên chiếu nhất.
“Quỵ”: Tế chủ và Bồi tế đều quỳ.
“Tiên tước”: một người Chấp sự dâng đài rượu đưa cho Tế chủ vái một vái rồi lại giao trả người Chấp sự.
“Hiến tửu”: Mọi người Chấp sự bưng rượu đi hai bên đều phải nâng cao đài rượu đưa vào nội điện, xong rồi trở ra.
“Hưng bình thân phục vị”: Tế chủ và Bồi tế cùng đứng dậy, sau đó Tế chủ lui ra chiếu ngoài.
“Độc chúc”: hai người Chấp sự vào án trong bưng văn tế ra. Người Nội tán xướng: “Nghệ độc chúc vị”, rồi dẫn Tế chủ lên chiếu trên.
“Giai quỵ”: Tế chủ, Bồi tế và hai người phụng chúc, độc chúc đều quỵ xuống.
“Chuyển chúc”: người phụng chúc đưa bản văn cho Tế chủ cầm lấy vái rồi trao cho người độc chúc.
“Độc chúc”: người độc chúc tuyên đọc bài văn tế.
Khi đọc văn tế xong, Tế chủ làm lễ hai lạy, rồi lui ra chiếu ngoài, sau đó dâng hai tuần rượu nữa, tuần thứ hai xưng là “á hiền lễ”, tuần thứ ba là “Chung hiền lễ”, cách xướng lễ cũng như tuần đầu. Xong cả 3 tuần rồi thì xướng:
“Âm phúc”: hai người Chấp sự vào nội điện bưng một chén rượu và một khay trầu ra.
“Nghệ ẩm phúc vị”: Tế chủ quay ra bước lên chiếu thứ hai.
“Quỵ”: Tế quỳ xuống, rồi hai người chấp sự đưa chén rượu, khay trầu cho Chủ tế.
“Âm phúc”: Tế chủ bưng chén rượu vái một vái, rồi uống hết.
“Thụ lộ”: Tế chủ cầm khay trầu vái rồi ăn một miếng (với ý nghĩa là Thần ban phúc lộc cho thì phải uống ngay và ăn ngay).
Đoạn làm lễ hai lạy rồi đứng dậy lui ra chiếu ngoài.
“Tạ lễ cúc cung bái”: Tế chủ, Bồi tế cùng lễ tạ 4 lạy.
“Phần chúc”: người đọc chúc văn đem bản văn tế đốt đi.
“Lễ tất”: xong việc tế.
Trong khi tế, những lúc dâng rượu, lúc đốt văn tế, ban nhạc lại cử nhạc. Khi tế xong, dân làng theo thứ tự vào lễ, cũng có đánh trống, gọi là trống lễ./.