NGŨ VỊ TÔN QUAN TRONG TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU
NGŨ VỊ TÔN QUAN TRONG TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU
Ngũ Vị Tôn Quan là 5 vị đại quan có vai trò rất quan trong trong tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt, bao gồm:
1. Quan Lớn Đệ Nhất
Tên đầy đủ là Đệ Nhất Thượng Thiên Hoàng Thái Tử Vương Quan; dân gian gọi là Đức Thánh Cả, là Tôn quan đệ nhất, được vua phong danh hiệu “Tham nghị triều chính Vương Quan”.
Quan Lớn Đệ Nhất Vốn là con trai cả của đức vua cha Bát Hải Động Đình, được gọi là ông Lớn, cai quản Thượng Thiên. Tương truyền, ông là Tôn quan đại thần trên Đế Đình Thiên Cung, được sắc phong ngôi Thượng Thiên Nhất Phẩm Công Hầu, cai quản tam giới đình thần văn võ. Nhưng ông không giáng trần.
Quan Lớn Đệ Nhất trực tiếp hầu cận bên phải đền vua cha Bát Hải Động Đình, thay quyền và đại diện cõi nhân gian, thừa hành Tam giới, tâu đối tội phúc nhân danh cõi Thượng Thiên (trên trời).
Quan Đệ Nhất ít khi về ngự đồng, chỉ những dịp có đại sự như: mở phủ, tạ phủ, hầu xông đền xông điện thì quan mới về ngự đồng. Khi ngự đồng, ông mặc áo đỏ thêu rồng, hổ phù.
Trước đây, Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên không có đền và ngày tiệc chính, nhưng ở trong bất cứ đền nào cũng có tượng ông, ngồi giữa trong Năm tòa Ông Lớn, mặc áo bào đỏ, đội mũ cánh chuồn. Hiện nay, đền thờ Quan Lớn Đệ Nhất mới được xây dựng và hoàn thành, nằm ở quần thể di tích đền Đức Vua Cha Bát Hải Đồng Bằng, cách đền Đồng Bằng khoảng 500m, thuộc xã An Lễ, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình.
2. Quan Lớn Đệ Nhị
Quan Lớn Đệ Nhị, còn gọi là Quan Đệ Nhị Giám Sát, Có tước phong: Nhạc thần đại vương – Đô đài giám sát – Đệ nhị thượng ngàn giám sát đại vương thượng đẳng tối linh thần, vốn là con trai thứ hai của Vua Cha Bát Hải Động Đình, được giao quyền giám sát quản cai Sơn Lâm, Thượng Ngàn. Ông giáng thế ban phúc cho dân, khi dân chúng bị hạn hán, cầu Ông thì lập tức có mưa thuận gió hòa.
Quan Đệ Nhị là một trong ba vị quan lớn rất hay về ngự đồng. Khi ngự đồng, ông mặc áo xanh thêu rồng, hổ phù
Đền thờ chính: Đền Quan Giám (Hữu Lũng, Lạng Sơn) và Đền Quan (Phố Cát, Thanh Hóa).
Ngày lễ chính: Ngày 10/11 âm lịch hàng năm.
3. Quan Lớn Đệ Tam
Quan Lớn Đệ Tam Tên đầy đủ: Đệ Tam Thượng thiên hoàng thái tử vương quan, có tước phong là “Thủy tào điển sứ – Đệ tam thủy thần nhạc đại vương thượng đẳng tối linh thần”.
Quan Lớn Đệ Tam được thờ chính tại Đền Xích Đằng, đền Lảnh Giang, đền Quan Đệ Tam ở gần Đền Đồng Bằng, Đền Quan Lớn Phủ Dầy.
Ngày lễ chính: Ngày 5/11
4. Quan Lớn Đệ Tứ
Quan Lớn Đệ Tứ Khâm Sai vốn là con trai thứ tư của Vua Cha Bát Hải Động Đình, có tước phong là “Thiên Hựu đại vương thượng đẳng tối linh thần”, được vua cha giao quyền trấn giữ đồng bằng địa linh, khâm sai tứ phủ nhưng ông thường ngự trên Thiên Đình, biên chép sổ sách sinh tử, chầu chực bên bệ ngọc bàn loan. Cũng như Quan Đệ Nhất, Quan Đệ Tứ không giáng trần.
Quan Lớn Đệ Tứ ít khi giáng đồng nhất, chỉ khi nào có đại lễ mới thỉnh ông về. Khi ngự đồng, ông mặc áo vàng thêu rồng, hổ phù.
Đền thờ chính của Ngài ở đền Mẫu Sinh và đền Thánh Hóa. Đền thờ Ngài còn ở sau đền Đồng Bằng phía đường 10 đi Hải Phòng.
5. Quan lớn Đệ Ngũ
Quan lớn Đệ Ngũ là con trai thứ năm của Vua Cha Bát Hải Động Đình, có tước phong là “Đệ ngũ tôn quan thượng đẳng tối linh thần – Cao Lỗ đại vương – Đệ ngũ Tuần Tranh”, được Ngọc Hoàng ban cho thống lĩnh thiên địa binh, thay quyền tam, tứ phủ đại diện cho con người, thu chấp kim ngân tài mã, giải oan nghiệp sớ cho trần gian.
Tuy trong hàng Năm Toà Ông Lớn, ông được thỉnh cuối cùng nhưng lại hay ngự về đồng nhất (bất cứ ai hầu Tứ Phủ, bất cứ dịp tiệc, đàn lễ nào đều phải thỉnh Quan Tuần Tranh về ngự). Khi ngự đồng ông mặc áo lam thêu rồng, hổ phù
Quan Lớn Tuần Tranh cũng được thờ ở rất nhiều nơi nhưng phải kể đến hai nơi nổi tiếng bậc nhất: đầu tiên là Đền Ninh Giang hay Đền Quan Lớn Tuần Tranh lập bên bến sông (bến đò) Tranh ở Ninh Giang, Hải Dương (là nơi chính quán quê nhà của ông, nơi ông trấn giữ duyên hải sông Tranh, cũng là nơi ông hiển tích) và Đền Kì Cùng lập bên bến sông Kì Cùng, qua cầu Kì Lừa (là nơi ông bị lưu đày).
Ngày lễ chính của Quan là ngày 25/5 âm lịch (là ngày ông bị lưu đày và bảo nhân dân quê ông làm giỗ vào ngày này), ngoài ra vào ngày 14/2, các đền thờ ông cũng mở tiệc đón ngày đản sinh của quan./.
